Putti en cherubijntjes vv2

 

foto: orgel@ellykooiman

A'dam-Nieuwe Kerk: putti onder de orgelkas

 

Amsterdam

In de Nieuwe Kerk in Amsterdam, de kroningskerk zogezegd, aan de Dam, bevindt zich een gigantisch putti-ornament, precies onder de orgelkast. Werkelijk schitterend uitgehouwen. Ik ontdekte het toen ik daar stond en recht omhoog keek: een leger cherubijntjes, die ook vaak muzikale kwaliteiten worden toegedacht. Hier zijn ze afgebeeld met diverse instrumenten.

 

Artus Quellijn door Ferdinand Bol in 1663

Dit befaamde marmeren puttikunstwerk (zie foto boven) is werk van Artus Quellijn de oudere (klaar in 1655). 

Deze Vlaamse beeldhouwer (uit een echte beeldhouwersfamilie), verhuisde in het midden van de 17e eeuw naar Amsterdam, waar hij van het stadsbestuur opdrachten kreeg in het nieuwe Stadhuis en de Nieuwe Kerk. 

 

Het centraal geplaatste wapen is later gladgeschaafd (in de Franse tijd). Dat lot ondergingen bijna alle familiewapenschilden in de openbare ruimte op basis van het idee: vrijheid, gelijkheid en broederschap. Wapens van stad, dorp of overheidsorgaan mochten wel zichtbaar blijven.

Ik heb nog niet achterhaald wiens wapen hier was afgebeeld.

 

Putti in 19e eeuws basrelief aan gevel te Leeuwarden (Turfmarkt)

 

Muzicerende cherubijntjes

De putti (en/of cherubijntjes) genoten een geweldige populariteit. Speciaal in het interieur zien we veel in wandschilderingen en niet te vergeten in de prentdrukkunst. Om een prent wat om te leuken werden er een paar putti bijgetekend. 

Cherubijntjes in de kerk waren een verwijzing naar de hemel, naar het naieve en het smetteloze en zondeloze. Ze wekten vertedering op, zodat mensen hun zachte krachten wat eerder boven lieten komen. Met hun vleugeltjes konden ze het hier en het daar overbruggen. Voor veel gelovigen stonden ze gelijk met engelen. 

 

Harlingen

 Een merkwaardig bovenlicht in Harlingen toont putti als kleine duiveltjes, die leguanen voederen. De putti hebben kleine hoorntjes en hoeven. Ik durf niet te zeggen dat de bruine figuurtjes uit dezelfde tijd zijn als het gietijzer. Mogelijk zijn deze later toegevoegd.De foto's die ik van Jan Breemer (Kesteren) toegestuurd kreeg van dit bovenlicht voeg ik erbij, zodat details nog iets beter te bekijken zijn.

 

Duivelse putti in gietijzeren bovenlicht te Harlingen; foto: Jan Breemer

 

Harlingen: woonhuis met het gietijzeren bovenlicht van foto hierboven

 

Detail gietijzeren bovenlicht te Harlingen

Maar er werd in de 18e eeuw en daarna ook een techniek beoefen die men trompe l'oeil is gaan noemen. Vaak werden putti daarvoor gebruikt. Het zijn schilderingen in het platte vlak, met de schijn van driedimensionaal in steen gehouwen. Zie voorbeeld hieronder.

 

bron: Le magazine de proantic

Geschilderd door P.J. Sauvage in 4e kwart 18e eeuw: Lod XVI stijl.