Maan en halve cirkels

 

 

 

Als er zoveel zonsymboliek te vinden is in de bovenlichten, hoe staat het dan met de maan?  Wat is er met betrekking tot de maan te vinden?

 

Zwolle

't Pelzerhuus te Zwolle: gezicht op het hele pand

 

Eerst kreeg ik het idee dat er maansymboliek zat in de halve cirkels, die we nog al eens tegenkomen. Maar aangezien de maan in de symboliek altijd wordt weergegeven als een maansikkel, werd ik over die mogelijkheid erg onzeker.

En tot nu toe heb ik maar 1 maal een maansikkel in een bovenlicht gevonden (Zwolle). En dan ook nog in combinatie met de zon (?) of is hier de gedachte: wassende maan, volle maan, afnemende maan? 

Zie bijgaande foto's van het Pelzerhuus te Zwolle. En hoe oud is dit bovenlicht feitelijk? Hebben die maantjes er altijd al ingezeten of zijn ze later toegevoegd?

 

't Pelzerhuus te Zwolle: maansymboliek. Snijraam van 2e helft 19e eeuw (?)

 

Toch wel een vraag om eens bij stil te staan. Het gaat niet alleen om wat we wel vinden, maar toch ook om wat we verwachten en niet vinden. Of moeten we nu analoog aan dit bovenlicht alle halve cirkels associeren met de maan?

Laten we er toch maar een stuk of wat van bekijken. Dan gaan we daarna eens dieper in op de geschiedenis van de maansymboliek.

Ook al doet zo'n raam misschien wat astronomisch aan, het is puur ornamenteel van een simpele soort, die door de plaatselijke timmerman kon worden uitgevoerd. Het heeft niks met een maan te maken.

 

Brielle: vergelijkbaar met Zwolle of toch niet?

Gouda, weer die halve cirkels, maar nu met een ruit in het midden

IJsselsteijn: de cirkels overlappen elkaar

Gouda, de cirkels raken elkaar

Uit bovenstaande foto's valt op te maken, dat we hier niet met maansymboliek te maken hebben. Het ene Zwolse raam geeft voor mij geen doorslag dat we bij deze andere ramen met de maan te maken hebben.

 Waarom ik aarzel zal ik duidelijk proberen te maken met nog wat meer bovenlichten. 

 

Zoals ik al aangaf op de vorige bladzij, is het maar helemaal de vraag of we in de snijramen met iets van maansymboliek van doen hebben. Soms lijkt het er veel op dat mensen in de rozet steeds meer een zonsymbool zijn gaan zien. In dat geval zouden deze snijramen ook de associatie kunnen geven met een planetarium: met de banen die de zon (of soms de maan) beschrijft. Zie foto's hieronder.

Dan kan het bovenlicht een verwijzing zijn naar de kringloop van de seizoenen. Men kan het zien als een optimistische levensvisie, dat er na iedere neergang ook weer een opgang zal zijn.

Maar ook dit is vanuit de evolutie van de snijramen, voor zover ik die nu overzie, geen logische gedachte. De cirkelvorm heeft zich uit de krans ontwikkeld.

 

Alkmaar: 1e helft 19e eeuw

Toch is het goed mogelijk dat bestaande symbolen in de loop van de tijd bij de mensen een nieuwe betekenis hebben gekregen. Net als dat in vroeger tijden wel gebeurd is. We moeten die optie dus voorlopig toch maar open houden.

 

enkele geveltekens uit Twente

Waar de maan (of venus?) wel weer duidelijk aanwezig is, is in sommige van de makelaars (=topgeveltekens), die je op oude boerderijen tegenkomt. Bijgaand plaatje laat er een paar zien uit Twente. In de meest linkse en meest rechtse zien we zon en maan symboliek. De beide rechtse dragen in de top een zogenaamde korenaar. Dat gaan we op een andere plek nog eens apart bestuderen.

Links en rechts zien we hier voorbeelden van halve cirkels, met in het midden een rozet, die ook als zon kan worden geïnterpreteerd.

In de ramen die hieronder volgen, kan de twijfel alleen maar groter worden.

 

Amsterdam: Oudezijdsvoorburgwal

Deventer: de bogen eindigen in pijlpunten hier om een tekst te typen

 

De ING-rune als Maansymbool?

Op de site http://www.geocities.com/reginheim/symbols.html wordt melding gemaakt van een maansymbool en het is wel treffend dat we met onze halve cirkels daarbij in de buurt komen. Ik heb nog geen verdere bewijzen voor deze bewering kunnen vinden. Hieronder zal ik de tekst weergeven, zoals die op deze site bij het symbool wordt gegeven. Ik laat de engelse tekst volgen door een nederlandse vertaling.

Symbool van de maangod

 

Symbol of the Moongod:  this symbol was connected to the Ingwaz rune and was used by some Germanic tribes to represent the Moon god, it is unknown whom of the gods this title refered to though it was probably Frey or Tanfana.

(Vertaling: Symbool van de Maangod: dit symbool was verbonden met de ING-rune en werd gebruikt door sommige Germaanse stammen als voorstelling van de Maangod. Het is onbekend welke god deze titel had, maar waarschijnlijk was het Freya of Tinfana.)

Blijft toch de vraag, of dit toevallig is, of er wel bewijzen voor de bewering van sommige Germaanse stammen is, en of de mensen van de 19e eeuw wel een maan boven de voordeur zouden wensen. Hierover later meer.

 

Hemel en aarde?

In de gekantelde situatie zouden de halve cirkels verwijzen naar de hemel en de aarde die als schalen de wereld omsluiten. Er zijn oudere bronnen die deze gedachte voeden.

Vlag van Turkije

Kijken we terug in de geschiedenis, dan zien we in de oude culturen van Egypte, Iran en Mesopotamië dat er wel degelijk veel maansymboliek is (geweest).

Ook de huidige vlag van Turkije vertoont een maan. Waarom werden er zoveel uiteenlopende symbolen wel overgenomen en zoiets voor de hand liggends als de maan niet of nauwelijks?

 

Middeleeuwse Turkse munt met maansymbool.

Het maansymbool in een liggende positie komen we al veel tegen bij Mongoolse volkeren in centraal Azië. De Byzantijnen en daarna de Turken hebben dit maansymbool tot het hunne gemaakt.

In de Turkse munt hiernaast ligt de maansikkel tegen de onderzijde langs de helft van de muntrand. Hopelijk zie je hem.