Groningse leeuw

 

 

Op leeuwenjacht in de Ommelanden

Noordbroek: leeuw in het bovenlicht: Hoofdstraat 96 (foto: Albi Nieuwenhuis)

 

Een typisch Gronings bovenlicht

 Er waren een paar mensen in Noordbroek die onafhankelijk van elkaar me een foto toestuurden van een liggende leeuw. Er werd bij verteld dat er van dit type meer zijn in de provincie. De grote vraag erbij is: waarom komt er zo vaak in verschillende dorpen een liggende leeuw voor in het bovenlicht: stuk voor stuk uniek gesneden houten exemplaren.

In Noordbroek wordt gezegd, dat de leeuw in het bovenlicht een soort logo (avant la lettre) zou zijn van het hoogheemraadschap. Zo wisten de boeren en tuinders waar ze het kantoor van het hoogheemraadschap konden vinden. Maar klopt dit verhaal wel? 

Deze leeuw-bovenlichten zijn vermoedelijk uit het laatste deel van de 19e eeuw. Het is na zo veel tijd ook heel goed mogelijk, dat sommige leeuwen wel eens van plaats verhuisd kunnen zijn, doordat ze door huiseigenaren werden doorverkocht. 

Wat ons erg interesseert is: wie kan ons meer informatie verschaffen over deze typisch Groningse bovenlichten?

Noordbroek: Hoofdstraat 96 (foto: Albi Nieuwenhuis)

Inmiddels zijn we op leeuwenjacht gegaan in de Ommelanden en op de volgende pagina's is te zien, hoeveel we er inmiddels geschoten hebben.

Missen we er nog eentje? Dan voegen we hem toe.

 

Noordbroek (Gr): Hoofdstr. 117: liggende leeuw in het bovenlicht ca 1870 (?)

 

Hoornen des overvloeds

 Deze, op de foto hierboven en hiernaast, is de meest majestueus ogende van deze Noordbroekse leeuwen. Onlangs is deze leeuw door de eigenaar weer opnieuw gerestaureerd en van een fraai verfje voorzien. Hierdoor komen ook de 2 symmetrische hoornen des overvloeds tot hun recht aan de benedenzijde van dit fraaie ornament. 

Het is niet zo goed te zien, maar ook de leeuwen van Hoofdstraat nr. 96 en nr. 100 lijken een paar van deze hoornen des overvloeds te hebben. 

Ook al ogen ze nog al verschillend, ze kunnen heel goed van dezelfde houtsnijder zijn.

 

Noordbroek (Gr): Hoofdstr. 117

 

Noordbroek Hoofdstr. 100 (foto: Albi Nieuwenhuis)

 

 

Noordbroek Hoofdstraat 100 (foto: Albi Nieuwenhuis)

 

Oortjes tussen de manen

Wat de beide andere leeuwen missen zijn de oortjes die bij deze leeuw zo leuk uit de manen tevoorschijn komen. Er is bij dit derde bovenlicht ook veel zorg besteed aan het lofwerk, zoals men het gesneden gebladerte ook wel noemt.

Duidelijk te zien zijn links en rechts een gesneden roos, voortkomend uit de hoorn des overvloeds.

 

Schildwolde

Schildwolde: Hoofdweg 17  (foto: Albi Nieuwenhuis)

 

Woest uiterlijk

De 19e eeuwse deuromlijsting van dit pand in Schildwolde maakt dit tot een fraai oogstrelend geheel. De leeuw is qua vormgeving weer net wat anders dan de bovenstaande leeuwen. Hij oogt erg woest. Kennelijk wilde de houtsnijder de bewakingsfunctie hier duidelijk tot uitdrukking brengen. Opvallend gedrongen en ook ontbreken hier de hoornen des overvloeds. Bovendien heeft de asymmetrie van de leeuw hier tot gevolg dat ook de acanthusranken asymmetrisch van vorm zijn.

 

 

Schildwolde: Hoofdweg 17  (foto: Albi Nieuwenhuis)

 

De zinnebeeldige verwijzing naar welvaart, vruchtbaarheid en huiselijkheid wordt hier niet uitgebeeld door een hoorn des overvloeds maar wel in het relief boven het bovenlicht: de beide putti met konijn (vruchtbaarheid) en kat (huiselijkheid) temidden van drie bomen, die met hun wijntrossen doelen op de hoop op welvaart. Dit relief is in vergroting te zien op de pagina  Putti en cherubijntjes.

 

Midwolda

Leeuw te Midwolda: Hoofdweg 11  foto: Albi Nieuwenhuis

 

De beide leeuwen uit 

Midwolda hier rondom lijken uit dezelfde werkplaats te komen. De plaatselijke timmerman/schilder heeft een mal gehad. Dat de staart niet in beide gevallen gelijk loopt, heeft met aanpassing aan het venster te maken.

Leeuw te Midwolda: Hoofdweg 11  (foto: Albi Nieuwenhuis)

Westerlee

 Ook bij deze leeuw van Westerlee zijn die hoornen des overvloeds aangebracht, hier gevuld met druiven.

Maar ook hier kunnen de beide leeuwen van Westerlee en Meeden (zie foto's helemaal onderaan) van eenzelfde mal stammen. In het proces van het houtsnijden ontstaan dan kleine verschillen.

 

Leeuw te Midwolda: Hoofdweg 25 (foto: Albi Nieuwenhuis)

 

Leeuw te Midwolda: Hoofdweg 25. (foto: Albi Nieuwenhuis)

 

Leeuw Westerlee,  Hoofdweg 44.     (foto: Albi Nieuwenhuis)

 

Leeuw Westerlee,  Hoofdweg 44. (foto: Albi Nieuwenhuis)

 

Meeden

Leeuw te Meeden,  Hereweg 87. (foto: Albi Nieuwenhuis)

 

Leeuw te Meeden, Hereweg 87.  (foto: Albi Nieuwenhuis)

 

Ook al is deze leeuw van Meeden erg gelijkend op de vorige, de floralia waar hij op ligt verschilt wel weer van die in Westerlee.