Fleur de Lis

 

 

Het wapenschild van koning Louis VII

De fleur-de-lis (ook fleur-de-lys of Franse lelie) staat bekend als hét symbool van het Franse koningshuis. De naam betekent letterlijk lelie-bloem.

Er zijn al heel wat speculaties geweest over welke bloem daarvoor model heeft gestaan. Eigenlijk is dit niet goed meer na te gaan. Er wordt vaak gesuggereerd dat dit de gele lis, die we kennen va de slootkant, is geweest.

Ook is onzeker welke Franse koning de fleur-de-lis als eerste tot symbool van zijn koninklijke waardigheid heeft gemaakt.

 

Er wordt dan onderscheid gemaakt tussen het gebruik als heraldisch symbool en het gebruik als embleem (huismerk) op munten en zegels.

 

Op munten en zegels is het al wat ouder en wordt de 10e eeuw genoemd.  We komen het dan tegen op het eind van een scepter, als decoratie van de rand van de kroon, of oversized in de buurt van de hand van de koning.

Munt Jan II: hertog van Brabant (ca 1300)

Munt met Philips II van Frankrijk, zoon van Louis VII

 

In onze streken komen we de fleur de lis tegen op munten, zoals onderstaande munt van hertog Jan II van Brabant (1294-1312).

Of het symbool nog veel verder teruggaat tot in de oude klassieke tijden, is moeilijk met zekerheid te zeggen. De Egyptische lotus neemt b.v. ook allerlei vormen aan, zodat de fleur-de lis daar best van kan zijn afgeleid. Ook is het palmet, zoals het in Assyrie (zie foto onder) gevonden wordt een mogelijke bron. Gedoeld wordt hier op de uiteinden van de wijnranken. Maar voor de vorm, zoals wij het kennen, hoeven we niet zo heel ver terug in de tijd.

 

Assyrie: uit Nineve: 645 BC: tijd van koning Ashurbanipal

Er is nog wel een legende die te maken heeft met de kroning van koning Clovis (500 na Chr.). Bij zijn kroning zou de maagd Maria verschenen zijn die Clovis een lelie gaf. Ook zou er een vaatje olie uit de hemel gevallen zijn, waarmee de koning kon worden gezalfd. Zo kreeg deze lelie de bijbetekenis dat het koningshuis haar macht van God zelf ontvangen had.

In de rooms katholieke kerk werd de lelie beschouwd als een specifiek Maria-symbool. Met haar drie bloemblaadjes zou de fleur-de-lis de heilige Drieëenheid representeren.

 

Edward III van Engeland, getooid met kroon, bezet met franse lelies.

Joanne d'Arc, die voor de Franse koning in de 100-jarige oorlog streed, droeg een banier met de Franse lelie erop, als ze haar troepen aanvuurde.

Omdat ten tijde van deze 100-jarige oorlog (14e eeuw) de Engelsen aanspraak maakten op Frans grondgebied, vond ook de Engelse koning Edward III dat hij er recht op had om de fleur de lis op zijn wapenschild te dragen, om daarmee aan te tonen dat hij recht had op de Franse kroon. 

Pas in 1801 wordt de lelie uit het Engelse heraldieke koninklijke schild weer verwijderd. In Frankrijk viel de lelie in ongenade tijdens de revolutiejaren. Van 1814 tot 1830 is hij nog opnieuw gebruikt.

De fleur-de-lis komen we tegen in allerlei vlaggen en heraldieke wapens. Diverse gemeenten binnen de polders van de voormalige Zuiderzee hebben de lelie in hun vlag als verwijzing naar Cornelis Lely, die plannen maakte voor de drooglegging van de IJsselmeerpolders.

Zo heeft b.v. ook de familie Corstius (en Brandt Corstius) de franse lelie al sinds de 17e eeuw in het heraldieke wapen.

 

 

Zo heeft b.v. ook de familie Corstius (en Brandt Corstius) de franse lelie al sinds de 17e eeuw in het heraldieke wapen.

Scouts-Nederland installatieteken

 De Scouting organisatie heeft als installatieteken de fleur de lis. In diverse landen wijkt het embleem als totaal wel eens iets af, maar de lelie zelf, omringd door een touw met platte knoop en tegen de achtergrond van een klaverblad is overal het centrale element. Op de zijblaadjes van de lelie bevinden zich twee sterretjes. 

Baden-Powell, oprichter van de Scouting, heeft nog zelf het embleem ontworpen. De lelie zag hij als de noordpunt van het kompas: de wijzer in de goede richting.De platte knoop (een knoop die je niet los kunt trekken) moet de kracht en saamhorigheid van de organisatie verbeelden.

De sterretjes verbeelden de ogen van de welp, waarmee deze de wereld moet ontdekken.

 

Baden-Powell, oprichter van de Scouting, heeft nog zelf het embleem ontworpen. De lelie zag hij als de noordpunt van het kompas: de wijzer in de goede richting.De platte knoop (een knoop die je niet los kunt trekken) moet de kracht en saamhorigheid van de organisatie verbeelden.

De sterretjes verbeelden de ogen van de welp, waarmee deze de wereld moet ontdekken.

 

 

 

Amsterdam

 Op negentiende-eeuwse geveltjes kun je de fleur de lis ook nog wel eens tegenkomen zoals hier aan de Haarlemmerstraat te Amsterdam.

 

A'dam-Haarlemmerstr. : Fleur de Lis geflankeerd door palmbladeren: eind 19e eeuw (?)

 

Gevelsteen overgebracht naar muur A'dams Historisch Museum

 

Art deco-pand te Amsterdam: Haarlemmerdijk met fleur-de lis symbolen op de gevel

 

Middelburg

Op dit snijraam in Lod.XIV stijl is de fleur de lis het centrale element.

 

Middelburg: mogelijk is hier de lelie centraal aangebracht in religieuze betekenis.

 

Edam

Veelvuldig toegepast op tuinhekjes.

 

Edam, tuinhek afgezet met leliemotieven.

 

Rotterdam

Delfshaven-museum: oud-Hollandse tegeltjes 17e eeuw met fleur de lis patroon.