Eenhoorn

 

Den Bosch: eenhoorn in bovenlicht van Hinthamerstr. 4 uit 1789

 

De eenhoorn

 De eenhoorn is een van die fabeldieren, die al sinds de oudheid en de middeleeuwen geliefd is als symbool van maagdelijkheid en schoonheid, maar ook van dapperheid en strijdlust.  De eenhoorn, zo zei men, durfde het op te nemen tegen een leeuw en was in zo'n gevecht een geduchte tegenstander.

Hiervan wordt in zijn Bestiaria al melding gemaakt door de Griek Ktesios (ca 400BC). Hij leeft volgens de verhalen solitair: je ziet er nooit 2 tegelijk. 

Hij wordt afgebeeld als een hertachtig paard met manen, een leeuwenstaart, gespleten hoeven en een reusachtige spiesvormige, gedraaide hoorn op zijn voorhoofd.

(Helaas zien we in later tijd vaak gewoon een paard afgebeeld met een hoorn op zijn kop, zie bovenlicht hierboven) 

De hoorns die vroeger in de handel waren ( zoals die van de narwal, een soort dolfijn) werden in apotheken tot poeder vermalen en verkocht als eenhoorn-poeder. Dit zou volgens algemeen geloof eventueel gif in het voedsel te niet doen.

Aan het hof van de Franse koningen werd zelfs nog tot aan de Franse revolutie om diezelfde reden van bestek gegeten, gemaakt uit 'eenhoorn'-hoorn.

 

Den Bosch: eenhoorn als uithangteken voor apotheek

 

Den Bosch

Dit verklaart ook de relatie, die de apotheek heeft met de eenhoorn. We zien hier (foto's boven en onder) een fraaie eenhoorn in Den Bosch boven een nog steeds bestaande apotheek.

 

Apotheek Den Bosch

 

De eenhoorn bovenaan deze pagina De 'eenhoorn' in het Bossche bovenlicht aan de Hinthamerstr 4, helemaal bovenaan deze pagina, is niet voor een apotheek gemaakt. Het bevindt zich nu overigens boven een fotozaak. Het pand op deze plek heeft heel wat namen al gehad: De blinde Ezel, Het Griffioen, De vergulde Ezelin, De Koninghoed, Het Landwijf en vanaf 1770 heet het De Eenhoorn.

Maar in die tijd zat er geen apotheek in het pand. Vanaf 1794 was er een koekfabriek gevestigd, waar tot aan 1969 de Bossche koek werd gebakken. 

Het monument heeft volgens de officiele omschrijving een rijke pui uit 1789: rijk bovenlicht met beeltenis van eenhoorn en met waaierzwikken zoals ook in de flankerende vensters.

Hoe vang je een eenhoorn?

 De eenhoorn is sterk en schuw en praktisch niet te vangen, maar volgens oude bronnen is er één methode, die ook wordt weergegeven door middeleeuwse tapisserieën : jagers moeten dan een maagdelijk meisje meenemen het bos in. Dit zal de eenhoorn lokken en hij zal zich neervleien in de schoot van het meisje. Dan kan hij gevangen en gedood worden. 

Hier is duidelijk sprake van een sekssymbool, waarbij de phallische hoorn de schoot van een maagd opzoekt. Vergelijk ook de potentieverhogende kracht, die door Aziaten toegeschreven wordt aan de hoorn van de neushoorn. 

In de christelijke literatuur wordt de eenhoorn gelijk gesteld met Jezus Christus, die door de jager in de persoon van de engel Gabriel  wordt opgejaagd tot in de schoot van de heilige maagd Maria. (Tapisserieën in Musee Cluny te Parijs).

 

Musee Cluny: eenhoorn op schoot bij Maria: ca 1500

 

Op de tapisserieën van Cluny staan dikwijls de leeuw en de eenhoorn als gelijkwaardige symbolen aan weerszijden van de heilige maagd. De leeuw als symbool van kracht, de eenhoorn als symbool van reinheid en schoonheid.

 

Eenhoorn in gevangenschap op tapijt van ca 1512

 

Voor meer plaatjes en tekst over eenhoorns verwijs ik graag naar:

http://www.crystalinks.com/unicorns.html

 

Eenhoorn op modern wapenschild te Heusden-vesting

 

Uithangborden

 En als uithangbord. Helaas hebben de makers van dit dure uithangteken zich totaal niet verdiept in de overige kenmerken van de eenhoorn (leeuwenstaart en gespleten hoeven).

 

Zaltbommel: bizarre eenhoorn (als paard met hoeven)

 

Als topgevelbekroning

 Maar we zien hem ook als topgevel bekroning hier op een Barok pand uit 1745 aan de Haarlemmerstraat in Amsterdam.

 

Amsterdam: Haarlemmerstraat

 

Amsterdam: Haarlemmerstraat

Hoorn

Een stad als Hoorn kan natuurlijk niet om de eenhoorn heen. Als schilddrager mag de eenhoorn niet ontbreken.

 

Hoorn: een eenhoorn als schilddrager

 

Heraldiek

 Ook in de heraldiek komt de eenhoorn veel voor. Meestal als wapendrager, maar soms ook op het wapen zelf of als helmteken boven het wapen uit. 

 

Wapenschild van Schotland

 

Schotland en Engeland

 Bij de vereniging van Engeland met Schotland kwam de Schotse eenhoorn ook in het wapen van Groot Brittannië terecht. Maar er is wel wat verschil in opvatting van het gemeenschappelijke wapen: de Engelsen beelden de Schotse eenhoorn af als linker wapendrager (voor de kijker rechts), de Schotten hebben hun dier juist ter rechterzijde geplaatst.

Wapenschild Groot Brittannië volgens Engelse opvatting, helaas met afgebroken hoorn

 

Schotse versie

 

Haardplaat met eenhoorns als schilddragers

 

Aachen

 Zoals we al eerder zagen op de vorige pagina, wist men in later tijd niet meer zo precies hoe een eenhoorn er uit zag. We zien dan een paard met een hoorn. Vlak over de grens (in Aachen) treffen we dit bovenlicht aan.

 

Aken (Duitsland): bovenlicht met 'eenhoorn'

 

Brussel: eenhoorns op kacheltegel uit oude paleis op de Kouwenberg

 

Den Bosch: steenhouwerswerk Sint Janskathedraal: op de bouwplaats

 

Op dit ivoren kistje uit Parijs (ca 1320) bevindt zich links het sprookje van Tristan en Isolde met Koning Mark die vanuit de boom toekijkt, maar zichzelf verraadt aan het stel door zijn spiegelbeeld in het water.

Rechts bevindt zich het eenhoorn-thema. De eenhoorn wordt doorstoken als hij zich heeft laten vangen met de kop in een vrouwenschoot.

 

De maagd vangt de eenhoorn