Metseltekens Zuid-Holland 1.4-1

 

Rotterdam en Dordrecht

 

Muurtekens aan de Laurenskerk te Rotterdam

 Aan de kleur van de muur is te zien dat deze tekens aan de 'Laurens' nog net in het oude muurgedeelte zitten. Vlak daarboven is de muur hersteld. De Laurens-kerk werd door het bombardement in 1940 zwaar getroffen.

 

Rotterdam: detail zuidelijk transept

 

Rotterdam: detail zuidelijk transept: meer in detail

 

Dat de ruit van oorsprong een heidens teken was, wordt bevestigd door de verchristelijking door de kleine kruisjes die er aan zijn toegevoegd.

 

Rotterdam: Laurenskerk zoek de muurtekens.

 

Rotterdam: Laurenskerk zuidelijk transept

 

Sint Laurentius

 Laurentius leefde in de 3e eeuw en werd als christen gemarteld en gedood omdat de keizer dacht dat hij veel geld had, toen hij als diaken voedsel uitdeelde aan de armen. Hij werd geroosterd boven een vuur. Zijn naamdag valt op 10 augustus. Op die dag behaalde keizer Otto I in 955 een klinkende overwinning op de Hongaren bij Lechfeld.Dit succesverhaal maakte Laurentiusdag een dag waarop het goed oorlogvoeren is. Als dank voor een overwinning werd dan vaak een kerk of kapel aan Sint Laurens gewijd. (bron: Elizabeth den Hartog) 

 

Rotterdam, na bombardement en opruimen van de puinhopen

 

Op deze foto is te zien hoe er van de Laurenskerk maar gedeeltelijke muurresten overeindbleven. Net genoeg dat de muurtekens nog bewaard gebleven zijn.

 

Gravure van huis te Merwede uit 1711

 

Huis te Merwede in Dordrecht

 Bij Dordrecht staat aan de Merwede nog de ruine van het kasteel Huis te Merwede. Op de muren is een regelmatig ruit-patroon in het metselwerk aangebracht, van groenig geglazuurde bakstenen.Het eerste kasteel werd gebouwd voor 1307.  Na verwoesting werd het herbouwd in de eerste helft van de 14e eeuw. Deze laatste versie werd verwoest in 1418. Daarna is het kasteel nooit meer terug opgebouwd.

De inwoners van Dordrecht hebben de stenen geroofd om er hun huizen en de kerk mee te bouwen. Na de Sint Elizabethsvloed werd het lastiger om de ruine te slopen. Uiteindelijk kwam er een verbod in 1549. Afdoende was het niet. Maar ligging op een eilandje, maakte het toch wel moeilijker, zodat uiteindelijk toch nog een stuk bewaard is gebleven.

 

Dordrecht: ruïne kasteel: Huis te Merwede

 

En dit is een vermoedelijke reconstructie.

 

Reconstructie van het kasteel: foto: huistemerwede.nl

 

Magische tekens in Dordrecht

 Ook aan toren en kerk van de Grote (of Onze Lieve Vrouwe) Kerk van Dordrecht zijn nog oude muurtekens te vinden.  

 

De Grote kerk van Dordrecht

 

Onze Lieve Vrouwe Kerk

 De kerk heeft een romaanse voorloper gehad  (kapel in 1122). Uit begin 13e eeuw bestaan er al stadrekeningen voor de aanbouw van een Maria-koor. Dit Mariakoor is nu nog het oudste deel van de kerk. In 1367 werd de kerk verheven tot kapittelkerk en dat stimuleerde de bouwactiviteiten. Rond 1470 had de kerk in hoofdtrekken haar huidige vorm gekregen. 

De kerk wordt gerekend tot de Brabantse gotiek en is daarvan een heel sobere, maar wel een van de noordelijkste vertegenwoordigers.

 

Toren 

Met de bouw van de toren werd begonnen rond 1339. Rond 1450 was men gevorderd tot aan de omloop. Helaas brak er in 1457 een grote stadsbrand uit waarbij kerk en toren zwaar werden beschadigd. Ook begon de toren toen al flink over te hellen. Daarom werd afgezien van de verdere bekroning die de toren tot 108 meter hoogte had moeten brengen. Maar 4 jaar later was de schade al hersteld. De uiteindelijke hoogte bleef nu steken op 65 m. In 1626 werden de kolossale wijzerplaten aangebracht. 

De zware basklok van 9830 kilo uit 1999 is de zwaarste klok van Nederland. Hij weegt 9830 kg, wat nog 1000 kg meer is dan de beroemde Delftse Bourdon.

 

Dordrecht: Grote Kerk: muurtekens

 

Dordrecht: Grote Kerk: muurtekens dichtbij

 

En hier zien we het maalkruisteken dan nog weer twee keer terugkomen: op de muur en de steunbeer. In lichtere steensoort op de steunbeer en in de zwart gesintelde soort op het muurvlak. (foto onder)

Dordrecht: Grote Kerk: nog meer muurtekens: links vaag op steunbeer. Rechts duidelijker

 

Hoog in de toren een maalkruis, niet ver van de wijzerplaat

Dordrecht: Grote Kerk: maalteken hoog in de toren

 

Dordrecht: Grote Kerk: muurtekens op westzijde toren

 

Ietwat vager zijn ook hier (foto boven en onder) metseltekens op de toren te vinden. De ruitvorm en de driehoek is wel duidelijk herkenbaar. De driehoek is wel heel vreemd en moeilijk verklaarbaar.

 

Dordrecht: Grote Kerk: muurtekens

 

We zien hier dat de metselaars erg veel groene steen hadden, zodat ze een heel muurvlak regelmatig met deze steen konden versieren. Ook deze groene steen ontstond als een afwijking in het bakproces. In de kuststreek (Vlaanderen, Zeeland) werden de ovens gestookt met zouthoudende turf, waardoor er op de koppen van de stenen een groenige glazuur neersloeg. (zie foto's onder).

 

Dordrecht: Grote Kerk: regelmatig patroon van geglazuurde kopse steenkanten