metseltekens Limburg 1.12-1

 

Roggel, Tegelen, Nederweert, Oostrum

 

Roggel

Roggel is een kerkdorp in midden Limburg, onder de rook van Roermond. Roggel vormde al minstens sinds 1324 een zelfstandige parochie met als patroonheilige de Heilige Petrus.

Roggel werd in 1679 tot een eigen heerlijkheid verheven, tot die tijd viel het onder Heijthuizen. Over de Heren van Roggel is niet veel bekend. In 1679 wordt de proost van het klooster in Keyserbosch bij Neer als heer genoemd. In 1717 wordt als heer een Bartholomeus Bartholeyns genoemd, andere heren zijn niet bekend.

De St. Petruskerk, met barok hoogaltaar uit de 18e eeuw, werd oorspronkelijk gebouwd in 1447, waarvoor een oudere kerk (12 eeuw) werd afgebroken. De toren dateert ook uit dat jaar. 

Er zijn diverse verbouwingen en restauraties geweest: o.a. in 1692. Toen had een grote brand de kerk (en het dorp) in de as gelegd, maar de toren bleef gespaard. Vervolgens in 1832 en dan bij de laatste verbouwing in 1929 ontstaat het huidige kerkgebouw.  

De kerk is grotendeels neogotisch. Alleen aan de zuidzijde bij de toren, juist waar het metselteken zit, is nog een oud muurgedeelte.

 

De Petruskerk te Roggel

 

De Petruskerk te Roggel

 

De mergelstenen onderbouw is nog origineel. De bovenbouw moest na de 2e wereldoorlog opnieuw opgebouwd worden.

 

De Petruskerk te Roggel

 

En dan zien we hier het grote maalkruis op de zuidmuur van het oude gedeelte van de kerk.

 

De Petruskerk te Roggel: zuidmuur

 

Het kerkgebouw werd in 1944 door de Duitsers flink beschadigd. Ze lieten de toren springen.
Er waren flinke beschadigingen, waaronder naast de toren, het prachtige mergelstenen raam, hoog boven de hoofdingang (onherstelbaar!). Dit is hier nog te zien op deze foto uit 1910.

 

De Petruskerk te Roggel (foto: http://www.oosnaer.nl)

 

Tegelen

 Ogenschijnlijk een toren waar niks bijzonders aan te zien is. Duizenden Tegelenaars zullen het ook nooit opgemerkt hebben. Op de onderste verdieping van de toren zijn royaal veel bijzondere metseltekens aangebracht. Ze zijn alleen erg moeilijk te zien en om ze op een foto zichtbaar te maken heb ik wel wat foefjes uitmoeten halen met het contrast. Maar eerst nog wat info over Tegelen, dat slechts 5 km van Venlo ligt.


Het is weinig bekend, dat Tegelen eeuwenlang tot het hertogdom Gulik heeft behoord, terwijl Venlo Gelders was. Tegelen was voor Venlo dus heel letterlijk 'buitenland' en vice versa.
Dat feit verklaart, dat het dialect van Tegelen duidelijk verschilt van dat van Venlo.
Sinds het nieuwe millennium een aanvang nam, is Tegelen onderdeel van de gemeente Venlo.

 De eerste Sint-Martinuskerk werd hier al rond 720 gesticht. De Sint-Martinuskerk is de vierde kerk op deze plaats. Delen van de toren zijn nog van de derde kerk uit 1430. Van die tijd stammen ook onze metseltekens

 

Tegelen: toren St. Martinuskerk

 

Op de steunbeer, ietsje rechts op de foto is in blauw geglazuurde steen vaag de afbeelding van een soort voet van een kalvariekruis te zien, maar dit kan ook wel een halve monstrans zijn. 

In witte natuursteen is een inwijdingskruisje aangebracht beneden aan de zijkant van deze steunbeer.Hiervan zijn er nog meer aangebracht rond de toren. De hoger geplaatste hebben de vorm van een calvariekruis.

 

Tegelen: toren St. Martinuskerk: voet van kalvariekruis

 

Op foto hieronder: de onderste figuur heeft het meest weg van een omgekeerd hart. In de bovenste figuur wordt deze zelfde figuur driemaal naast elkaar neergezet. Rara...

 

Tegelen: toren St. Martinuskerk

 

Aan de voorzijde zijn andere tekens aangebracht. We zien een driehoekige basis met daarop een pilaar of stam. Een calvariekruis is hier nog niet goed van te maken, maar misschien werd een oorspronkelijk plan 'gesaboteerd'. Misschien gebrek aan de goede kleur stenen met emaillie koppen.

 

Tegelen: toren St. Martinuskerk

 

Op foto onder een ruitteken met centraal wijdingskruisje

 

Tegelen: toren St. Martinuskerk

 

Een leuk teken is dit op de foto onder:

Even gedacht over 2 mensfiguurtjes. Maar nu ik meer metseltekens gezien heb, zijn het twee kalvariekruisen, elke bekroond met een hart-teken. 

Eerder kwamen we omgekeerde harten tegen, nu zijn ze opgericht. Maar wist men in de 16e eeuw wat boven en onder was bij een hart?

 

Tegelen: toren St. Martinuskerk

 

Aan de noordzijde zien we twee grote tekens: rechts een duidelijk calvariekruis.

Links is het weer een puzzel wat het voorstelt: de enorme driehoekige basis is duidelijk de basis van een kalvariekruis. Maar dan:  een centrale pilaar, met ook nog iets onduidelijks daaromheen. En dan lijkt het nisje daarboven van latere oorsprong: het lijkt niet goed te passen. Het natuurstenen kruis in top is mogelijk ook een latere toevoeging. Er blijft veel te raden over. 

 

Tegelen: noordzijde toren

 

Tegelen: steen met ouroboros

 Zoals op de foto hierboven te zien is, is rechts onderaan een stuk natuursteen ingemetseld in de toren. Dit is hieronder in detail te bekijken. Het lijkt op een voorstelling van 2 draakachtige slangen, die met elkaar vervlochten zijn, en die elk in de eigen staart bijten. Dit is alleen bij de linker slang te zien. De pootjes staan in de richting van de kop. Ik geef toe dat het wat een vreemde voorstelling is, van een slangenlijf dat naar de staart toe weer breder wordt, maar vervolgens zit er nog wel een krul in de staart voor de punt in de bek belandt.De ouroboros geeft het eeuwigheidsprincipe weer. Twee "ineengesmede" ringen het beeld van eeuwige (huwelijks-)trouw.   

 

Tegelen: toren St. Martinuskerk

 

Nederweert

 Nederweert heette oorspronkelijk Merefeld. Mogelijk stamt deze naam, net als bij het buurtschap Rosveld, uit de Romeinse tijd en betekende het paardenwisselplaats. Later: "Weert van den nedersten eynde". Dit is dan weer later Nederweert geworden. 

Nederweert was ooit verbonden aan de schepenbank van Weert. Maar ergens in de loop van de 14e eeuw werd Nederweert van Weert afgescheiden.

In 1419 werd voor het eerst melding gemaakt van een eigen schepenbank en heerlijkheid. De heerlijkheid bleef bestaan tot de Franse annexatie in 1795 van de Zuidelijke Nederlanden.
De heerlijkheid is lange tijd in bezit geweest van de graven van Horne.
 De Lambertuskerk stamt uit 1467, gebouwd in Brabantse gotiek.

 

De eerste steen 1467

20juli (dus niet 13 juli, zoals sommige bronnen aangeven): In de zuidelijk zijwand (richting pand Siem ) van de toren staat op een steen dat de eerste steen van de huidige toren op deze datum is gelegd.

 

in den * jaer ons * her                    In het jaar des Heren

M * CCCC * ende * LXVII * op        1467 op

sunte * margraten                           Sint Margaretha's (= 20 juli)

dach * vaert * desen                       dag werd deze

iersten * steien * ghe                     eerste steen ge-

lacht                                                         legd

 

Dit moet de H. Margaretha van Antiochië zijn, wier naamdag op 20 juli gevierd werd. In de vijftiende eeuw werd zij alom gevierd en had ze een belangrijke plaats in het volksgeloof.

In het begin van de 16e eeuw zijn er vier broederschappen aan de St. Lambertuskerk verbonden: O.L. Vrouw, St. Antonius, St. Jacobus, St. Joris.

 

Brand en nieuwbouw

 In 1592 verwoesting van de kerk door blikseminslag. Pas in 1607 begin van herbouw van de kerk, als er weer voldoende financiën zijn en inwijding in 1616. In 1659 opnieuw een dorpsbrand, waarbij de kerk ook afbrandde.

 

Nederweert: gezicht op de toren

 

Het ruitpatroon bevindt zich niet alleen in de bovenste helft van de2e trans, maar ook nog in de onderste metsellagen van de3e trans.

 

Nederweert: westzijde toren: speklagen en metselsierpatroon gecombineerd

 

Maar hier is echt een veel betere foto nodig. Zo kun je de metseltekens niet onderscheiden.

 

Nederweert: zuidzijde toren: bijna niet te zien, maar vergelijkbaar met westzijde

 

Oostrum (bij Venray)

 In dit dorpje, vlak bij Venray, treffen we een groot maalkruis aan op de wand van de kerk.

Oostrum (Limburgs: Aostrem of Aostrum) is het grootste kerkdorp van de gemeente Venray. Het heeft een indrukwekkende historie die terug te voeren is tot minimaal 1200 toen de naam Oostrum reeds in de geschiedkundige stukken voor kwam.

De oudste akte van de schepenbank dateert van 16 april 1410. Er is van deze schepenbank een zegelstempel bewaard gebleven (onbekend uit welk jaar) dat de Heilige Maagd Maria vertoont met op haar rechterarm het kind Jezus en in haar linkerhand een scepter met in de rand "Segel der Schepens Oosterom".

Rond het jaar 1400 werd een eenbeukige kerk gebouwd, ter vervanging van een 13e eeuwse voorganger. Deze kerk had een aanzet tot een toren, maar deze werd pas afgebouwd in 1888 naar ontwerp van J. Jorna uit Roermond. In de jaren '30 van de vorige eeuw werd vanwege ruimtegebrek een grote driebeukige kerk gebouwd tegen het oude schip. De architect hiervan was J. Coumans. Het oude schip werd hierdoor veranderd in een soort van voorportaal.

In 1944 werd de kerk opgeblazen. In 1952-1953 werd de oorlogsschade hersteld. De toren werd hierbij onder één dak gebracht. Er werd ook een dakruiter op het dak geplaatst.

Oostrum is een bedevaartsoord: Onze Lieve Vrouw Behoudenis der Kranken.

 

Oostrum (bij Venray)

 

Oostrum (bij Venray) noordzijde kerk

 

Oostrum: metselteken aan de Noordzijde