Metseltekens Gelderland 1.11-4

 

Groenlo en Groesbeek

 

Oude Calixtuskerk Groenlo

 

De oude St. Calixtuskerk te Groenlo

 Hier geen metseltekens in de gewone zin van het woord maar schedels als een teken. In 785 ging de Saksische vorst Widukind over tot het christendom. Dat maakte de weg vrij voor de vanuit Münster opererende Liudger om het gebied van de nederzetting Grunloh te kerstenen. Vermoedelijk is er toen al een kerkje gebouwd op de plaats van een heidens heiligdom. In 1016 werd Groenlo de hoofdkerk van de wijde omgeving en in die tijd moet er een stenen kerkje zijn gebouwd.


De Groenlose kerk is vernoemd naar paus Calixtus I, overleden in 222, die vereerd werd als martelaar.

In de middeleeuwen beleefde Groenlo een periode van welstand en in 1234 werd de Calixtuskerk opnieuw in tufsteen opgetrokken. In 1371 werd de kerk verrijkt met een toren. Eind vijftiende eeuw is het geheel in gotische stijl verbouwd en uitgebreid tot de kerk zoals zij er nu uitziet.


Na de verovering van Groenlo in 1627 door Frederik Hendrik ging de Calixtuskerk over naar de reformatie, maar het ‘oude geloof’ is door inspanning van de Duitse kloostergemeenschap Zwillbrock nooit geheel verdwenen. De gemeente Groenlo liet in 1699 nog welwillend een pastoor toe, die kerk hield in het ‘pannenhuys’ even buiten de stad. Voor de katholieken werd in 1748 binnen de grachtengordel de Nieuwe Calixtuskerk gebouwd.


De spitse toren van de ‘oude Calixtus’ brandde in 1836 af. Daarvoor kwam in de plaats de huidige lantaarnvormige bekroning. (bron o.a.: www.oudegeldersekerken.nl)
 

Tijdens de restauratie in 1952/1953 zijn nog resten zijn gevonden van een oude heidense offerplaats.  Eind 2005 werd begonnen met een omvangrijke restauratie en revitalisatie van de Oude Calixtuskerk.

Op 7 december 2007 vond de feestelijke heropening plaats van deze prachtig gerestaureerde kerk. Opvallend is naast de ingang een nis (voor een heiligenbeeldje) met daar omheen gerangschikt 3 schedels. Deze schedels kwamen tijdens de renovatie weer tevoorschijn.Zie foto's hieronder. 

 

Groenlo: in muur ingemetselde schedels: foto: Ans Luiten

 

Groenlo: in muur ingemetselde schedels: foto: Ans Luiten

 

De schedels zijn mogelijk al in de tufstenen kerk ingemetseld en kunnen hebben gediend als een Memento mori (gedenk te sterven: oftewel: realiseer je dat het leven eindig is). Ze zijn eeuwen aan het oog onttrokken geweest.

Maar als ze zich al in de Romaanse kerk bevonden van de 13e eeuw, zou je ook nog kunnen denken aan een restant van voorouderverering.  

 

Groesbeek

De oude kerk van Groesbeek

 

Groesbeek

 al vanaf 1040 wordt de naam Groesbeek (Gronspech) al in de annalen vermeld.

De huidige oude kerk van Groesbeek is 15e eeuws en al de vierde kerk op die plaats. Maar al vanaf de 13e eeuw bestond er al een een kerk in Groesbeek gewijd aan Cosmas en Damianus.

De toren zou al uit het eind van de 14e eeuw stammen. We zien net boven de waterlijst een ruitfiguur.  Net onder die lijst zijn restanten van wat mogelijk ook ruiten waren. Vermoedelijk was het een 'logo' van 3 ruiten. Als had de bovenste ruit een iets groter formaat.

Bouwen is een proces. Het kan zijn dat de beslissing om de volgende trans aan te vangen het metselen van een paar ruitvormige tekens enigszins heeft doorkruist.

Want ook al lijkt er vlak onder de waterlijst sprake van later herstel-metselwerk, dan was er nog maar weinig ruimte voor een totaal ruitvormig teken. En voor een hart lijkt me de datering te vroeg te vallen. Spitspuntige harten zie je pas na 1450. 

 

Groesbeek: toren; foto: Kelvin Wilson

 

Groesbeek: toren met metseltekens rechts; foto: Kelvin Wilson

 

Groesbeek: detail ruit(en?) van vorige foto

 

Cosmas en. Damianus waren een tweeling uit de 2e helft van de 2e eeuw in Syrie. Zij zouden allebei geneesheren zijn geweest, die kosteloos hun geneeskundige diensten aanboden. Tijdens de christenvervolgingen onder keizer Diocletianus werden ze gearresteerd en  in 303 onthoofd. Ze zijn patroonheilige voor mensen uit de medische beroepen.

 

Groesbeek: toren en kerk; foto: Kelvin Wilson