Renaissance

 

 

Amsterdam: Prinsengracht : volop renaissance trapgevels langs de gracht

 

De Renaissance

 De oudere stenen Renaissance-woonhuizen met hun karakteristieke trapgeveltjes van de 15e en 16e eeuw zijn over het algemeen klein naar onze maatstaven. Toch werden ze in die tijd gebouwd voor de aanzienlijkste burgers van de stad. Een burgemeester kon b.v. aanvankelijk nog met enige trots wonen in een zijstraatje (steegje zouden we zeggen) van de Warmoesstraat in Amsterdam. Maar dat wordt begin 17e eeuw al anders als de grachtengordel wordt aangelegd. 

 

Amsterdamse gevels tussen 1500 en 1620; tekening uit 1885 door A.W. Weissman (Bron: Het Grachtenboek

 

Natuursteen tussen de bakstenen

Er werden versieringen op de gevels aangebracht om iets uit te stralen van de status van de bewoners.

Een vroege manier om stenen huizen te versieren was door middel van het aanbrengen van horizontale natuurstenen banden ter afwisseling van de baksteen om de muren wat extra te verstevigen. Daar begon men al mee rond 1450. Dit worden speklagen genoemd en deze werden ook vaak geschilderd om het contrast met de rode baksteen nog wat te versterken en de natuursteen tegen verwering te beschermen.

 

Leiden: natuursteen op de belangrijke punten

 

Een andere manier van het toepassen van natuursteen is het aanbrengen van kleine natuurstenen blokken op de belangrijkste druk- en trekpunten van de bogen boven de vensters en deuren. Veel van de Renaissance-panden hebben deze vorm van functionele versiering. En dit had ook echt zin, want de kwaliteit van baksteen was niet zo geweldig. Dus dan maar liever op de belangrijke punten wat hardsteen ingezet. Een vrolijker aanblik was daarbij mooi meegenomen.

 

Gorinchem: renaissance-trapgevel met speklagen

 

In Brugge trof ik nog een deur aan wat nog herinnert aan die oude deuren, met een getoogd ( = rondgebogen) deurkalf. In Vlaanderen was men al eerder begonnen met stenen huizen te bouwen.

We treffen in een plaats als Brugge nog aardig wat oude gotische huizen aan. Het glas-in-lood is nog het oude groenig-paarsige glas. Hoe oud dit precies kan zijn, durf ik niet te zeggen, maar het zal vermoedelijk uit de tijd van de Renaissance stammen.

 

Brugge: oude deur, met getoogde bovenkant en glas-in-lood bovenlicht

 

Een beetje 'Brugge' in Holland

 Ik neem jullie maar even mee op een wandeling door Het Hollandse Brugge. Oudewater is veel en veel kleiner en kan natuurlijk niet tippen aan Brugge, maar voor ons land is het wel een stadje met uitzonderlijk veel Renaissancepandjes. 

We zien de bekende trapgevel met op de trappen natuurstenen afdekplaten, die de daaronder liggende gevelstenen moeten beschermen tegen intrekkend vocht dat 's winters kan bevriezen, waardoor de bakstenen zouden kunnen breken.  

Wat je veel ziet bij deze panden in Oudewater is de centrale sierkolom in de top van de gevel, bestaande uit fraai metselwerk. Zoals bij de meeste van deze panden is de ondergevel niet meer in stijl gebleven.

 

Oudewater: ze leunen iets voorover, maar niet van de ouderdom

 

Het Arminiushuis

 In het pand dat hier stond voor 1600 werd Jacobus Arminius (Jacob Harmenszn) geboren. Hij werd professor in de theologie te Leiden en tijdens de godsdiensttwisten in 1619 (op de synode te Dordrecht) was hij de leider van de (vrijzinnige) Remonstranten. Deze moesten daar toen het onderspit delven tegen de orthodoxe Contraremonstranten, die door prof. Gomarus werden aangevoerd. Dit pand heeft extra versieringen in de vorm van een beeld van vrouwe Fortuna met wapperend zeil en staande op de wereldbol. Boven de vensters zijn onder de ontlastingsbogen natuurstenen schelpen aangebracht. 

 

Oudewater: extra fraai versierd renaissancepand: het Arminiushuis 1600

 

Als je ze niet naast elkaar ziet, heeft het pand op de foto hieronder wel iets weg van het bekende huis van 'het straatje van Vermeer'.

De ondergevel en het grote glas in de vensters is helaas niet meer in stijl gebleven.

 

Oudewater: begin 17e eeuw

 

De sierkolom in de top van de gevel is hier wat beter te zien. Aan de onderzijde een putto-kopje. Onder de ontlastingsbogen het kenmerkende siermetselmozaïek.

 

Oudewater: detail van pand hierboven

 

De Heksenwaag

 Oorspronkelijk was dit een stadswaag voor het wegen van handelswaar, waaronder veel hennep, dat geteeld werd voor de touwindustrie.Tot in de 18e eeuw werden er ook personen gewogen, die van hekserij werden beschuldigd. Men geloofde dat die vrijwel gewichtloos waren en konden vliegen.Omdat hier altijd eerlijk gewogen werd - wat hun leven redde - zou keizer Karel V toestemming gegeven hebben om zijn wapen in de gevel te plaatsen: 'Plus oultre', wat betekent: 'Nog verder'. 

 

De Heksenwaag te Oudewater

 

Zelf op de heksenweegschaal

 

Maar Oudewater heeft er nog meer:

 De sierkolom is bij deze pandjes wat eenvoudiger uitgevoerd. Hier zijn de ondergevels wel weer in stijl gerestaureerd.

 

Oudewater: begin 17e eeuw

 

Het huis met de 9 koppen

 In de ondergevel van dit pand bevinden zich 9 houten consoles met gesneden koppen. Vandaar de bijzondere naam van het pand in het centrum, tegenover de Heksenwaag. Ook hier weer een sierkolom, metselmozaïek en horizontale waterlijsten tussen de verdiepingen. 

 

Oudewater: het huis met de 9 koppen uit 1611

 

Oudewater: ondergevel van de 9 koppen

 

Drie trapgevelpandjes aan een van de Oudewaterse grachtjes. Ook hier is weer goed te zien hoe de ondergevels in later tijd vernieuwd zijn en aan een latere mode zijn aangepast.

 

Oudewater: begin 17e eeuw

 

En ook hier weer hetzelfde verhaal.

Mooi te zien is hoe de stukken natuursteen werden ingezet om extra stevigheid te geven aan de baksteen in de ontlastingsbogen en rond de vensters. Ook het extra versierend aspect ervan zal toen al meegewogen hebben. 

 

Oudewater: begin 17e eeuw