Post en Vingboons

 

Streng klassiek

Jacob van Campen kreeg veel navolgers. Een medewerker van hem, Pieter Post, werd later zelf een belangrijke architect. Samen met Jacob van Campen bouwde hij het Mauritshuis aan de Hofvijver in Den Haag voor Johan Maurits van Nassau, die een tijdje gouverneur was van de Braziliaanse Hollandse kolonie.

 

Den Haag: Het Mauritshuis

 

Aan het Mauritshuis in Den Haag zien we dat er een voorkeur komt voor een vierkante plattegrond. Om het pand ook overhoeks een symmetrisch aanzicht te geven, waren topgevels uit den boze en kreeg het pand aan alle vier kanten een schuin dak, dat middenin afgeplat was. Op de hoekpunten werden schoorstenen geplaatst om deze symmetrie nog te versterken. Het regenwater werd van het platte ( = ingezonken) dak in het midden binnendoor afgevoerd naar een buitengoot.

 

Den Haag: Het Mauritshuis van boven

 

Binnenshuis veranderde er ook het een en ander. Op de belangrijkste verdieping ontstonden kamers en suite en de dienstvertrekken en keuken verhuisden naar het basement, dat half onder de maaiveld lag. De kruiskozijnen maken plaats voor schuiframen.

Den Haag: Het Mauritshuis (voorzijde)

 

Rotterdam

Het Schielandhuis is een van de weinige historische gebouwen, die in het centrum van Rotterdam bewaard is gebleven na het Duitse bombardement in 1940. Het is nu als museum van de stad Rotterdam in gebruik en schitterend gerestaureerd, zowel van buiten als ook sommige zalen van binnen. 

Het pand is tussen 1662 en 1665 in opdracht van het hoogheemraadschap van Schieland gebouwd door Pieter Post. De overeenkomsten met het Mauritshuis zijn treffend. Het hoogheemraadschap lijkt nog meer geld uitgetrokken te hebben voor een rijke versiering dan Maurits van Nassau. Maar ook de Goudse Kaaswaag is van de hand van Pieter Post. Het gebouw aan de Markt kwam in 1671 klaar.

 

Het Schielandshuis te Rotterdam, gebouwd door Pieter Post

 

Gouda: Waaggebouw uit 1671 door Pieter Post

 

Philip Vingboons: ontwerp uit 1638 voor Herengracht 168, A'dam

 

Philip Vingboons

Een naam die ik toch niet kan nalaten te noemen, is die van Philip Vingboons (1607-1678), een bouwmeester, die vooral veel in Amsterdam heeft gewoond en gewerkt.

Hij ontwierp bijna uitsluitend woningen, omdat hij als katholiek gepasseerd werd voor het krijgen van overheidsopdrachten. Toch heeft hij in Kampen nog wel een lantaarn op de stadhuistoren mogen bouwen. Hij had er een goed slag van om de klassieke vormentaal toe te passen op de hoge, smalle Amsterdamse grachtenpanden.

Vingboons zorgde in die huizen voor een lange gang van voor naar achter. Dit was een nieuwigheid in die tijd. Typerend voor zijn ontwerpen werd ook het zijkamertje aan de voorkant. Tussen voorkamer en achterkamer kwam een binnenplaats om ook vandaar licht in het huis te brengen. Ook ontwierpen Philip Vingboons en zijn broer Justus ruime statige trapportalen met trappen die het mogelijk maken om keurig naar beneden te schrijden.

Uitvinder van de halsgevel

Kijken we naar de buitenzijde dan zien we ook bij de chique grachtenhuizen van de broers Vingboons driehoekige frontons verschijnen met pilasters.

.

Philips Vingboons: plattegrond van Herengracht 168 (1638)

 

Philip wordt wel gezien als uitvinder van de halsgevel. Dit is de vroegste van de verschillende typen barokke gevels. Het aantrekkelijke van de halsgevel is vooral dat het de mogelijkheid biedt om fraaie klauwstukken (vroeger noemde men die: krolneuten) naast deze hals te plaatsen. Bij Vingboons zien we in deze klauwstukken ook het voluut (de spiraal) als ornament optreden. ander Vingboons-element zijn de kleine ovale raampjes die met een rijk geornamenteerde omlijsting in de gevel werden opgenomen. 

Oeil de Boeuf (ossenoog) worden ze wel genoemd.

Uiteindelijk heeft Philip Vingboons ook nog de klokgevel ontworpen, waarbij de hals een meer klokvormig ontwerp volgt. Later volgt nog de tuitgevel, die weer meer de lijn van het zadeldak volgt.

Ontwerpschets van de Cromhouthuizen (1660-62) door Vingboons

 

A'dam: Herengracht 364-370: de cromhout-huizen, halsgevels, gebouwd door Vingboons

 

Amsterdam Haarlemmerdijk: de halsgevel is heel geschikt voor fraaie klauwstukken (Lod XIV-stijl)

 

A'dam Nwezijdskolk; hoog pand met klauwstukken waarin oeil de boeuf (1650)

 

Klokgevels in Amsterdam

Klokgevels aan de Prinsengracht te Amsterdam

Haarlemmerdijk: klokgevel uit 1615 met versiering op de zijkant van de klok

 

Tuitgevels in Amsterdam

Amsterdam Kromboomsloot: Schottenburgh: tuitgevels 1636