Bovenlichten in soorten 6

 

Haastrecht: Welke is de oudste?

Haastrecht: Hoogstraat 86

 

Haastrecht

 Een klein stadje aan de Hollandse IJssel niet ver van Gouda heeft nog aardig wat monumentale panden.

De bovenlichten van deze maand bevinden zich in deuren naast elkaar in een pand dat oorspronkelijk één woning was. 

We zien een gepleisterde gevel met eclectische details (d.i. uit diverse stijlperioden, wat in de 19e eeuw gebruikelijk was). Wat we zien is de voorkant van het in de kern 18de-eeuwse dwarse herenhuis Hoogstraat 84-86, dat rond 1870 in 2 woningen werd gesplitst. 

Het linker bovenlicht geeft als jaartal 1740, maar of dat ook de leeftijd is van het bovenlicht? Het bovenlicht kan heel goed 19e-eeuws zijn. 

 

Haastrecht: fraai kleurenschema, zo naast elkaar

 

Haastrecht: Hoogstraat 84

 

Als ik een gok moet wagen, gezien de spaarzame kennis die er over deze panden beschikbaar is, dan twijfel ik toch welke van beide deuren de oudste, de originele ingang van het pand is.

 Het rechter bovenlicht heeft in het deurkozijn hangende guirlandes, die je al wel ziet vanaf de Lod XVI/Empire tijd. De beide kransen hebben een parelrand. Ook dit typeert ze als minstens vroeg 19e eeuws. Boven de kransen zie je LodXVI-achtige strikjes. Maar ook het linker bovenlicht moet toch echt wel heel wat vroeger gemaakt zijn dan 1870 (het jaar van de woningsplitsing), want in die tijd maakte men dit soort bovenlichten al niet meer.

We zien links en rechts tulpen. De kransen missen een parelrand maar zijn wel dik uitgevoerd. En dat opvallende kruistekentje tussen de kransen in, wat aan de maalkruisen van de metseltekens doet denken. Ik vind dit lastig te dateren. Kortom, ik heb hier de hulp nodig van een stijlkenner. Wie weet dient er zich via internet iemand aan, die er iets over durft te roepen. 

 

Haastrecht: aan de Hoogstraat

 

Capelle aan de IJssel

Het oude raadhuis te Capelle a d IJssel

 

Capelle aan de IJssel: het Oude Raadhuis

 In 1910 betrekt de gemeente van Capelle aan de IJssel een ander Raadhuis. Dat huis staat nu bekend als het Oude Raadhuis.

Voor de Franse Tijd werd Capelle bestuurd door een Ambachtsbestuur, dat in het Ambachtshuis, tegenwoordig Raadhuisstraat 7 - 9 voor de burgerlijke vergadering bijeen kwam. Hier woonde ooit de schout , er werd les gegeven en er was tijden lang een herberg in gevestigd.

In 1900 had de gemeente nog steeds geen eigen gemeentehuis, de secretarie was gevestigd in de Dorpstraat 158.

Maar in 1909 kan er een prachtig raadhuis worden betrokken.
Dit was het voormalig herenhuis van de steenbakkersfamilie Lans, eigenaar van de steenbakkersplaats: d'Oude Plaats. (De steenfabriek van Hoogendijk en Lans stond tot 1909 bij de hoek van de Raadhuisstraat en de Plantsoenstraat. Sindsdien is er een arbeiderswijkje (internetbron M. Snuverink). Men bakte er de klein formaat gele ijsselstenen.
 
Het gebouw kostte circa 10.000 gulden en omvatte het herenhuis, het koetshuis de stal met tuin en erf.
Burgemeester Bakker werd geassisteerd door 2 wethouders en een ambtenaar der secretarie plus een bode, die tevens veldwachter was. 

 

Het oude raadhuis te Capelle a d IJssel uit 1843

 

De steenbakker Lans was bepaald niet onbemiddeld, dat hij zo'n pand kon laten neerzetten in 1843 met vrij uitzicht op de IJssel.

 Er bevindt zich boven de voordeur een robuust houtgesneden bovenlicht, dat heel aardig te dateren is in 1843.
De roeden zijn van een bijzonder profiel voorzien. In het centrum waar de roeden samenkomen bevindt zich een schijf, afgezet met roosjes.
De hoeken die buiten het getoogde venster vallen zijn ook nog eens fraai versierd met (gestucte?) plantmotieven. Of we er een betekenis aan toe moeten kennen, weet ik niet. We zitten dan al midden in de 19e eeuw. Wat we zien is een halve ster, maar je kunt er ook een opkomende zon in zien.

 

Breda

Breda: Havermarkt

 

Breda: refugiehuis

 De Nassaustad was in vroeger tijd een ommuurde plek, die dikwijls veiliger was dan het platteland. Kloosterlingen zochten soms hun toevlucht in de stad. Ze konden daartoe beschikken over een refugiehuis.

Het Norbertinessenklooster St Catharinadal te Oosterhout (zie ook onder metseltekens) bezat dit refugiehuis de Vogel Struijs aan de Havermarkt in Breda.

 

Breda: Refugiehuis a. d. Havermarkt 21

 

Het bovenlicht is in Lodewijk XVI-stijl gesneden evenals de deuromlijsting. Er is hier eenzelfde soort grapje met de guirlande uitgehaald als aan het Kleinzand te Sneek. (Verdwijning achter het schot en dan weer te voorschijn komen.) Voorts zien we een paar gekruiste eikenlooftakken. Mogelijk is dit bovenlicht wel echt ook uit die tijdsperiode (1770-1795) zelf.

De persoon in de deuropening ben ik zelf (op terugweg van vakantie).

Breda: Havermarkt 21

 

Nieuw-Scheemda

Empire bovenlicht te nieuw-Scheemda

Nieuw Scheemda

 Nieuw Scheemda ligt niet ver van Winschoten in het oostelijk deel van de provincie Groningen. Het grappige aan dit bovenlicht is een stukje geschiedenis dat ik ermee gekregen heb. Tot voor kort stond dit bovenlicht onder het kopje: Wat is triest? 

Ik had de moed al feitelijk opgegeven dat er nog iemand zou komen om het Empire bovenlicht te redden. Afgelopen maand kreeg ik bijgaande foto's opgestuurd van de nieuwe eigenaars. We zien een bovenlicht dat fantastisch in oude luister is hersteld. In welke erbarmelijke toestand het was, is nog te zien op foto's verder op aan deze pagina.

 

Nieuw-Scheemda

 

Nieuw-Scheemda: het bovenlicht in volle luister terug

 

Nieuw-Scheemda: hoe het eerder was.

 

Nuth (bij Hoensbroek)

Nuth: dubbel bovenlicht met druiventrossen

 

Een fraai bovenlicht, aangetroffen in Nuth. Mogelijk behoorde het toe aan een wijnboer.

Er zal mogelijk een dubbele deur in hebben gezeten want meestal is dan het bovenlicht in tweeën gespleten.

Boven de schuurdeur is een sluitsteen aangebracht met het jaartal 1790. De deuromlijsting met het schelpmotief en de pilasters wijzen ook wel op die tijd.

Het bovenlicht zelf is mijns inziens van later datum. Er zitten geen herkenbare Lod XVI-stijlelementen in het bovenlicht.

Vermoedelijk is het dus een 19e eeuws bovenlicht uit de tijd dat er nog behoefte was om houtsnijders een fraai bovenlicht-ornament te laten maken.

 

Nuth: dubbel bovenlicht met druiventrossen; deuromlijsting in classicistische stijl

 

Nuth: zicht op het hele pand

 

Middelburg

Middelburg: deurpartij van Damplein 33; foto: Peter van den Heiligenberg

 

Middelburg

 Vanuit Middelburg kreeg ik foto's opgestuurd van een fraai gerestaureerd bovenlicht in de binnenstad.

Het betreft hier het pand 't Huys Ingelandt:  Damplein 33. Het pand is een samenvoeging van twee oudere Middeleeuwse huizen. De voorgevel draagt het jaartal 1685. De bouwstijl wordt aangemerkt als een overgangsvorm van classicisme naar Lod XIV-stijl. 

De naam van het huis verwijst naar de handelsbetrekkingen tussen Zeeland en Engeland.

In het huis bevindt zich in het stucwerk nog een borstbeeld van stadhouder Willem III, die koning van Engeland, Schotland en Ierland werd. Dit duidt wel op de prinsgezinde instelling van de regentenfamilie Van de Perre, die in de 17e eeuw het pand bewoonde.  

In het bovenlicht zien we in het midden een concentrische cirkel, mogelijk afgeleid van de krans, die erg populair was voor 1800 (in de Lod XVI-stijl). Naar de vier hoekpunten wijzen pijlen. Deze kwamen in de mode tijdens de Biedermeiertijd (1815-1848). Het bovenlicht is daarmee wel ongeveer te dateren in de eerste helft van de 19e eeuw. 

De krans wordt vertikaal op zijn plaats gehouden door palmetten en horizontaal met bosjes acanthusblad.

 

Middelburg: deurpartij van Damplein 33; foto: Peter van den Heiligenberg

 

De rozetten en het palmet komen ook terug op de deur, die daardoor ook nog wint aan allure. De voorgevel met centraal het naar boven toe doorlopende risaliet, is dus vroeg Barok. Het bovenlicht is duidelijk van een latere datum dan de voorgevel.

 

Middelburg: Damplein 33; foto: Peter van den Heiligenberg

 

Restauratie

 De restauratie van het bovenlicht is uitgevoerd door P. van den Heiligenberg te Middelburg. Op onderstaande foto's zien we eerst een onttakeld bovenlicht dat ontdaan is van de versierende ornamenten.Op de foto daaronder zien we hoe de ornamenten (pijlen en palmet-houders) zijn voorzien van bladgoud.

 

Middelburg: Damplein 33; foto: Peter van den Heiligenberg

 

Restauratie-fase Middelburg: Damplein 33

 

Aanwinst voor de stad

 Dankzij de opdracht van de huidige eigenaar Van Boven advocaten aan Peter van den Heiligenberg is de binnenstad van Middelburg weer een fraai bovenlicht rijker geworden.