Bovenlichten in soorten 5

 

Breda

Eenvoudig bovenlicht in Breda boven dubbele deur

 

Breda

 Inmiddels is Breda een bijzonder bovenlicht-arme stad. Dit lot heeft meer steden getroffen, waar de middenstand de binnenstadsstraten heeft veroverd en heeft gemeend dat een moderne pui meer klanten trekt. Toch viel mijn oog op dit eenvoudige bovenlicht dat al wel vroeg 19e eeuws oogt. Het past in een tijd voorafgaand aan de gietijzeren levensbomen.

Dan hebben we het over de decennia voorafgaand aan 1850. 

Een discussie die je kan opzetten naar aanleiding van dit bovenlicht, of dit wel een boom moet voorstellen. Als dit namelijk geen boom is, is de benaming levensboom voor de gietijzeren 'bomen' ook uit de lucht gegrepen.

Ik ben niet de eerste die hieraan twijfelt. Deze twijfel is al wel eerder door auteurs geuit. 

Zo eentje wil ik ook !!!Eigenlijk wel mooi om het nieuwe jaar eenvoudig te beginnen. En mogelijk denk je bij zo'n bovenlicht: zoiets wil ik ook boven de deur. Er zijn tegenwoordig weer diverse houtsnijders die de oude kunst professioneel machtig zijn.(Kijk maar bij de links op deze site.) 

Voor het knappere broertje van bovenstaand bovenlicht moet ik nog eens naar Breda terug voor een betere (scherpere) foto. (Zie onder.) 

 

Dordrecht

Eenvoudig bovenlicht in Breda boven dubbele deur

 

Dordrecht:  Hidde Nijlandhuis

Als je de Dordrechtse binnenstad binnenkomt vanuit het westen, tref je dit bovenlicht aan de rechterzijde van de Prinsenstraat op nr 38 al snel in het begin aan, nog voor je de Grote Kerk bereikt: een schitterend bovenlicht in Rococo-stijl.

 We zien de lichte asymmetrie, die zo kenmerkend is voor deze Lod. XV stijl. Ook de deur en de consoles aan weerszijden van het bovenlicht zijn in Lod XV-stijl gesneden. 

 

Dordrecht:: huis Hidde Nijland

 

In dit huis uit 1757 woonde de kunstmecenas en verzamelaar Hidde Nijland. Hij leefde van 1856 tot 1931. In die 75 levensjaren was hij de eerste die het 'monsterlijke' werk van van Gogh verzamelde. Hij bezat er meer dan 100.

 Hij verzamelde ook interieurs en Hindeloper kunstnijverheid. In Hindelopen draagt ook het museum zijn naam. In Dordrecht stichtte Nijland het Zuidafrikaans Museum in die stad.

Zijn huis was een artistieke ontmoetingsplaats: van Deijssel, Querido, Streuvels, De Meester, De Bock en van Schendel kwamen er.

 

Hidde Nijland

Dordrecht: Hidde Nijlandhuis

 

Dordrecht: Hidde Nijlandhuis

 

Elburg

Elburg

 Toen ik een paar jaar geleden in Elburg was, zag dit bovenlicht er behoorlijk gehavend uit. Inmiddels heeft de eigenaar het netjes laten opknappen, en dat was ook mogelijk aangezien bijna alle onderdelen aan een kant nog wel aanwezig waren.

Dank zij zijn bijzondere opmerkingsgave heeft Ad Korpel  ontdekt dat dit bovenlicht nu netjes gerestaureerd is. Hij stuurde mij de foto van het gerestaureerde raam toe.

Het houtgesneden raam lijkt te stammen uit het eerste kwart van de 19e eeuw. De parelrand wijst hierop. Wonderlijk zijn de extra lange onderarmen van de centrale persoon.

 

Workum

Workum: stadhuis met bovenlicht uit 1791

Workum

 Het Friese Workum is een van de 11 Friese steden. De elfstedentocht passeert er. Ooit lag haar bloeitijd in de 16e/17e eeuw, toen er met zeeschepen handel gedreven werd tot ver buiten ons land. Workum had een vissersvloot en profiteerde ook van de handel in landbouwproducten uit het Friese achterland.

Het stadhuis ademt uiterlijk de sfeer van Lod XVI. Statig , voornaam, niet teveel barokke poespas. 

In het bovenlicht de vergulde bladguirlande. En de ruimte tussen de roeden heeft men nog beperkt moeten houden. Een teken dat men nog niet toe was aan groter vlakglas.

En het karakteristieke vlinderstrikje boven in het raam. Te dateren op zijn vroegst rond 1770. 

In de deur een vaas van het klassieke type. Dit past ook prima in de Lod XVI stijl, aangezien men toen weer heel precies keek naar de klassieke voorbeelden uit de Romeinse en Griekse oudheid.

 

Workum: stadhuis

 

Uit archiefstukken van de voormalige gemeente Workum blijkt dat de ingangspartij in 1791 ontstond en dat toen het snijwerk daaraan voor fl. 4-4-0 werd vervaardigd door de Workumer beeldhouwer Hottje Jettjes de Blauw (1723-1798). Zijn grootvader en zoon waren ook beeldhouwer in dezelfde stad.

In het boek dat Sytse ten Hoeve bezig is te schrijven over beeldhouwers in Sneek en de Zuidwesthoek (van Friesland) zal hun werk zeker beschreven worden.

 

Tongeren (B)

Tongeren: bovenlicht in Lod XVI-stijl

 

Tongeren Ik heb niet het snode plan om Vlaanderen te annexeren, maar het is ook wel eens goed voor onszelf om te kijken, wat onze buren aan fraaie bovenlichten hebben. Houdt het bij de grens op of gaat een bepaalde mode gewoon door. Dit bovenlicht uit Tongeren kreeg ik opgestuurd en is wel heel fraai vormgegeven.

We zien lijnen die mogelijk op een monogram duiden A-V. Door het raam heen loopt een Lod XVI-festoen.

Het enige onlogische wat ik zie, is, hoe links en rechtsbeneden er een los kruluiteinde tegen de uiteinden van de 'letter A" zijn aangelegd.

Kan daar aan beide zijden iets zijn afgebroken? Het raam wijkt wel degelijk af van wat wij in Nederland gewend zijn.Ik vind het een bijzonder fraai raam. Wat ook nog opvalt is dat het niet wit of groen geschilderd is, maar doorzichtig gelakt. Dat is iets wat we bij ons alleen af en toe in zuidelijk Limburg zien.

 

Jirnsum (Frl)

Pybingastate te Jirnsum

 Dit bovenlicht hing ooit boven de deur van Pybinga State in het Friese dorp Jirnsum. Het werd al voor 1950 uit de boerderij gesloopt. Deze informatie kreeg ik van dhr. S. Schoustra, die ook de foto's beschikbaar stelt. Het bovenlicht hangt nu bij hem in de hal. Toen PybingaState in 1827 opnieuw is opgebouwd, werd dit bovenlicht aangebracht.Vermoedelijk waren de jaartalcijfers op de glasplaat geschilderd. Ze zijn nu op triplex geplakt.

 

De parelrand langs de krans wijst op het 1e kwart van de 19e eeuw. Dit zou dus mooi kloppen met bovenstaand vermoeden.

We zien onder de krans  twee hoornen des overvloeds, waar granaatappels uitpuilen. 

Volgens S. ten Hoeve: de kans is vrij groot dat dit bovenlicht is gemaakt door de Sneker steen- en beeldhouwer Jacob Pyters van Wijk (1767-1849). Het zou heel goed kunnen aan de hand van ander werk van hem en wat de datering betreft past het ook. Maar hiervoor is nog geen bewijs gevonden.

 

Pybinga State: uitsnede uit schilderij

Pybinga State rechter zijaanzicht: oude situatie

Het inmiddels bouwvallige boerderijgedeelte werd kort na de 2e WO gesloopt. Op het erf verscheen een kleinere boerderij met een hooiberg en een eigen woongedeelte.

 Meer informatie over de bewonersgeschiedenis van deze boerderij is te lezen op www.irnsum.nl, een site over de geschiedenis van (J)irnsum.