Bovenlichten in soorten 4

Joure: besneeuwd bovenlicht uit 19e eeuw

 

Joure

 Een winters tafereeltje: dit bovenlicht aan de Midstraat te Joure.

Bestoven met sneeuw ziet het er wel bijzonder passend uit voor deze maand.

Het is heel knap uit hout gesneden en is in typisch negentiende eeuwse stijl en zeker niet ouder. Dat is o.a. te zien aan de korf met vruchten en het type bloemguirlandes. Onder de korf bevindt zich een symmetrisch geplaatst palmet

Aangezien de meeste houtgesneden bovenlichten stammen uit de 1e helft van de 19e eeuw, zou dat dus ook hier wel goed kunnen. Anderzijds kan dit ook best wel later in de 19e eeuw gemaakt zijn, aangezien de houtsnijders niet zo aan 1 vaste stijl vasthielden en de eclectische stijl (combinatie verzinnen van  vroegere stijlen) de gelegenheid bood om iets oud-lijkends te maken.

 

Joure: bovenlicht van voormalig antiekwinkeltje van Buijs a/d Midstraat

 

Leeuwarden: Tweebaksmarkt 8

 

Leeuwarden/Ljouwert

 We gaan deze maand naar Leeuwarden.Tegenover de kanselarij:  de Tweebaksmarkt 8 is een hoekpandje met een bijzonder fraai vormgegeven bovenlicht.Het is houtgesneden en uniek in zijn soort (voor zo ver ik het kan inschatten). Het lijkt me te dateren in de 1e helft van de 19e eeuw. Mogelijk moeten we dit soort ramen zien als de voorlopers van de gietijzeren levensboom. Ook is er een fraai gesneden middenstijl in de deur. 

 

Gouda

Gouda: achterzijde voormalige aula

 

Gouda: oude begraafplaats  Memento Mori (gedenk te sterven)

 

De tip over het bestaan van deze bovenlichten kreeg ik toegestuurd door Angelika Lukas. We proberen nu de ouderdom te achterhalen.

In dit 19-eeuwse bovenlicht, aan voor en achterzijde identiek boven de deuren van de voormalige aula op de oude begraafplaats a.d. Prins Hendrikstraat te Gouda, zien we gekruiste zeisen (de overbiddelijkheid van de dood) en symmetrisch geplaatste omlaaggerichte toortsen. De omgekeerde (brandende) fakkel was al voor de oudheid symbool van het gedoofde leven en attribuut van de dood. Een brandende fakkel verwijst naar (hernieuwd) leven (wederopstanding).

Het vervliegen van de tijd wordt uitgebeeld door de vleugels die het tijdglas (zandloper) flankeren. Als symbool van de dood komt de zandloper voor het eerst voor in de late middeleeuwen.

Een duivenvleugel staat voor de dag en een vleermuisvleugel voor de nacht. Ze kunnen ook verwijzen naar het vervliegen van het leven bij goed en kwaad.

Tevens is er een ouroboros ( de slang die zichzelf in de staart bijt) te zien voor de zandloper. Bijzonder is hier dat deze zich kronkelt als de slang van Asclepios, die we uit de geneeskunde kennen.

Leven en dood worden verder nog weergegeven door een dode en een levende tak.

De korenaren (of palmetten?) langs de rand hebben meer een ornamentele waarde, maar zouden nog kunnen verwijzen naar het vruchtdragende leven.

Opzij van het bovenlicht zien we aan weerszijden in de deuromlijsting "doodshoofden met gekruiste knekels".

 

Gouda: voorzijde voormalige aula

 

In de Tidinge van januari 2003 lezen we het volgende:

In 1827 werd het begraven binnen de bebouwde kom verboden en moesten de steden een dodenakker aanleggen in het buitengebied.In 1832 moest Gouda haar doden op een nog onvoltooide begraafplaats te ruste leggen: er heerste een cholera-epidemie. De St Janskerk verloor daarmee een belangrijke bron van inkomsten. De gemeente heeft nog heel wat jaren de kerk een tegemoetkoming in de gederfde inkomsten betaald.

In 1829 vond de aanbesteding van de aula plaats. De bouw kwam nog in datzelfde jaar rond.

Boven elk van de twee raamkozijnen in de voorgevel kwam een in steen uitgehouwen doodshoofd en twee knekels en in de houten raamkozijnen sneed de houtsnijder treurwilgen. Deze opmerkingen kloppen niet met wat we nu zien. de schedels met knekels zitten op een andere plaats en de schets van de bovenlichten klopt niet. 

Verbouwingen?

Onze gedachten gaan nu uit naar 1874 of 1911. Want in die jaren is de aula verbouwd of gerenoveerd.

Welke Gouwenaar wil nog eens in de archieven van de gemeente duiken?

 

Gouda: oude begraafplaats

 

Heemstede

Huis te Manpad te Heemstede

 

Heemstede: Huize te Manpad

 Een historische buitenplaats, Te Manpad te Heemstede, met een bovenlicht, waarin duidelijk te zien is dat er ooit een lantaarn in heeft gezeten.Wil je meer weten over het huis ga dan naar:http://nl.wikipedia.org/wiki/Huis_te_Manpad 

Het omringende ornament doet erg denken aan rococo, maar of het echt zo oud is, weet ik niet.   

In 1304 vond de Slag bij Manpad (Zuid-Kennemerland) plaats.

De Vlamingen worden bij Manpad verslagen door de Hollanders, onder leiding van Witte van Haamstede (bastaardzoon van Floris V).

 Dat was ooit. Het huidige huis is van later datum (1635). In 1721 werd het huis uitgebreid, maar de voorgevel is nog redelijk oorspronkelijk. De familie van Lennep (de familie van de dichter) heeft het huis over een periode van 200 jaar lang in bezit gehad. Sinds ca 1985 is het huis eigendom van een stichting. 

 

Huis te Manpad te Heemstede

 

Huis te Manpad te Heemstede

 

Maastricht

Maastricht: Grote Markt

 

Maastricht: nog 1 over !

Het is jammer dat er in Maastricht nog zo weinig houten bovenlichten bewaard zijn gebleven. Maar er is er nog eentje over... en die bevindt zich op een opvallende plaats in de stad: nl. aan de Markt tegenover de voorkant van het stadhuis, bij de bushaltes.

Maar het is, voor zo ver ik tot nu toe heb na kunnen gaan, de enige, die nog echt in een lodewijkstijl is gemaakt: Lod XVI.  Verder is er zo hier en daar nog een enkel iets van de 19e eeuw, maar Maastricht is helaas een bovenlicht-arme stad geworden.

De belangrijkste oorzaak: de middenstand heeft kans gezien om de hele binnenstad met moderne winkelpuien te 'verzieken'.

Dit bovenlicht heeft deels een geometrisch ornament, maar hier is een bladguirlande overheen gedrapeerd.

Lastig voor mij om vast te stellen of hij origineel is. Het zou kunnen. 

Hieronder is een foto van het gehele pand. Te zien is dat de hele gevel bestaat uit natuursteen.

De ramen kunnen al wel vroeg 19-eeuws zijn.

 

Maastricht: Grote Markt tegenover voorzijde stadhuis

 

Rotterdam

Museum Rotterdam: Watergeus

 

In het historisch museum van Rotterdam is dit bovenlicht bewaard.

Het is afkomstig van de ingang van de branderij de Watergeus aan de Aelbrechtskade.  Het wordt gedateerd: 1872. (zie foto onder)

Het is een getoogd bovenlicht (dit wil zeggen: rondgebogen bovenzijde) met een watergeus, die een rood-wit-blauwe vlag draagt. Omringd door attributen: opgeschoten eind touw, kanon, kanonskogels, boei, anker, vaandel, bijl, lans. Met misschien links nog een goudkleurige toorts (?).

 

Yde: nieuw bovenlicht door Tico Tops

 

Yde (noord Drenthe)

 De bewoners hebben vorig jaar in hun saksische boerderij een nieuw bovenlicht laten plaatsen. Het ontwerp en de uitvoering zijn van Tico Top, het schilderwerk door Helmer Hut. Een mooie combinatie met prachtig resultaat. 

Een bijzonder detail: het ringetje om de poot van de ene uil verwijst naar het jaar van plaatsing: 2009. 

De boerderij staat in Yde (dorp in de kop van Drenthe) en is provinciaal en gemeentelijk monument. 

De bewoners wilden graag de uil als symbool verwerkt zien, omdat de kerkuil in de schuur nestelt. De speciaal voor steenuilen geplaatste nestkast in het geitenweitje wordt overigens al meteen na een jaar al bewoond door de (veel zeldzamere) steenuil. 

Tico heeft 2 kerkuilen geplaatst in een eikenloof-entourage, bestaande uit eikenblad en eikels.

 

Boerderij te Yde met uilen-bovenlicht

Hoorn

Hoorn: bovenlicht boven binnendeur van Grote Oost 2

 

Hoorn

 Het bovenstaande bovenlicht werd me toegespeeld door dhr. Gouwetor te Hoorn. Het heeft betrekking op een pand in Hoorn aan de Grote Oost, van ouds de meest chique straat van het stadje. Het is een binnen-bovenlicht. Het bevindt zich in het trapportaal als afscheiding van de entreehal en heeft dus niet bloot gestaan aan extreme weersomstandigheden. Het is houtgesneden in  Lod XIV-stijl en het heeft enorme  Zoals je kunt zien is het raam volgegroeid met acanthusloof en blijven er maar kleine lichtopeningen over.Het is symmetrisch gesneden met links en rechts een cornucopea ( = hoorn des overvloeds).

Grote Oost 2-4

Op www.oudhoorn.nl lees ik:

Aan het begin van het Grote Oost staat het voormalige Waterschapshuis, ook wel het 'Drechterlandsehuis' genoemd. Het "Waterschapshuis" bestaat uit drie panden; de nummers 2, 4 en 6. De nummers 4 en 6 vormen één geheel en zijn gebouwd in 1728 in opdracht van de Hoornse patricier Cornelis van Foreest (1704-1761). Sinds het Waterschap de panden heeft verlaten, is het Affichemuseum gehuisvest in de panden Grote Oost 2-4 en nummer 6 heeft nu een kantoorfunktie.

 

 

Zoals duidelijk te zien is op deze foto van de Grote Oost, zijn veel van de panden ter linker zijde 'op de vlucht' gebouwd. Dit wil zeggen: dat ze vooroverhellend gebouwd zijn. Vermoedelijk was dit om ze te beschermen tegen (snelle) rotting van de kozijnen.

Hoorn: Zicht op Grote Oost met de panden 2-6 links achteraan

 

Aduard

Aduard: nieuw bovenlicht in oud pand

 

Aduard

 Nu een restaurant met 1 Michelin-ster * in een oude dorpsherberg "Onder de Linden". Het is een voormalige boerderij aan de Burg. van Barneveldweg 3. Hij is gebouwd in de tijd van de Renaissance, dus ergens ca 1600. 

Het bovenlicht is nieuw aangebracht en in een 19e eeuwse stijl. De vorm van de vaas met fruit is 19e eeuws, de guirlandes kunnen ook passen in een Lod XVI-stijl. 

Dit bovenlicht is in 1991 gemaakt door Tico Top, die in het noorden van de provincie Groningen woont.  Het eveneens fraaie schilderwerk is van Helmer Hut uit Beerta.

 

Aduard: monumentaal Renaissance-pand

 

Oud-Beijerland

Oud-Beijerland: geleidevogeltjes

 

Oud-Beijerland (ZH)

 Deze keer neem ik jullie mee naar Oud-Beijerland, een leuk plaatsje met een haven in de Hoekse Waard, een van de Zuid-Hollandse eilanden, bezuiden Rotterdam.

Er staan nog een paar renaissancegeveltjes, zoals je hieronder kunt zien.Deze keer geen aandacht voor een houten of gietijzeren bovenlicht, maar voor het borduurwerk. 

Het is wel belangrijk om te weten dat veel van de oude symboliek, die we ontlenen aan de verre voorouders in deze streken , terugvinden in de borduurkunst.Geen wonder dat het ook wel mode geweest is, als er b.v. geen geld was voor een houten of gietijzeren ornament in het bovenlicht, om dan de huisvlijt van de vrouw des huizes te honoreren met een ereplaatsje voor het borduurwerk boven de voordeur. Maar dit klinkt te negatief: misschien werd het ook wel mooier gevonden. 

Een voorbeeld van zo'n oeroud motief zijn de 2 geleidevogeltjes. 

De oudste voorbeelden komen we tegen in de oudste culturen die we kennen, nl die van Sumerie (in het huidige zuid-Irak) in het stroomdal, de delta, van de Eufraat en de Tigris. Het was het land van de Chaldeeën, als we de bijbelse bron van Genesis mogen geloven. Vandaar begon Abraham met zijn zoektocht naar het land dat een goddelijke stem hem zou wijzen.

Van daaruit, maar ook vanuit het oude Perzië, is dit symbool overgenomen, niet alleen door de Germaanse stammen in heel Europa en Azië, maar ook door de Grieken en Romeinen. We treffen het in allerlei latere culturen aan. Niet alleen als vogels, maar het konden ook geleidende bokken of andere dieren/fabeldieren zijn.

Vergelijk b.v. ook de zwanen in het Friese ûlebord of de Saksische paarden.

Denk ook aan de wapendragende dieren in de heraldiek.

Leuk om zo'n mooi sprekend voorbeeld tegen te komen in Oud-Beijerland. Een uiterst boeiend fenomeen om daarvan de weg te vervolgen door de geschiedenis. Heb je toevallig nog oude merklappen in huis: kijk eens of je nog geleidevogeltjes tegenkomt. Stuur me maar eens een foto ervan op. Onder de knop herkomst van symbolen schenk ik er meer aandacht aan. (zie: levensboom of zie  geleidevogeltjes)   

 

Renaissancegevels in Oud-Beijerland: rechts die met het bovenlicht met geleidevogeltjes

 

Brummen

Brummen

 

Brummen: huis Terre Neuve

Mijns inziens een modern bovenlicht, gebaseerd op oude motieven. Het strikje werd in de Lod XVI-stijl nooit zo lang uitgerekt. Het centrale medaillon is ook een modernere toevoeging.

Het huis staat bekend onder de naam Terre Neuve.

Het Rijksmonument is een combinatie van een omstreeks 1625 gebouwde boerderij en een rond 1820 aangebouwd klassiek voorhuis.

Terre Neuve is gelegen in een parkachtige tuin met verschillende oude, monumentale bomen.

 

Brummen

 

Grappig is hier toch weer, dat de gekruiste takken en de achterliggende krans, uit de verte gezien, de symboliek van maalkruis en ruit benaderen.

Overigens verwijst de naam Terre Neuve naar een franse vertaling van het woord Newfoundland, een eiland voor de Canadese kust.

 

Gouda

Gouda: Huize het Ossenhooft

 

Dit bovenlicht uit 1780 is gesneden in de Lod. XVI-stijl. De kenmerkende strik, bovenin, heeft flinke afmetingen. De bladguirlande met de kruisjes is typerend voor de stijl van Lod. XVI.

De gouden mercuriusstaf verwijst naar de Romeinse God Mercurius, die bij de Grieken Hermes genoemd werd. Hij was (o.a.) de god van de handel.   

De bundel graanhalmen, die naar rechts uitsteekt, verwijst naar Ceres, de Romeinse godin van de landbouw. (Haar Griekse evenknie heette Demeter.)  

Met deze gekruiste godenattributen kon worden uitgedragen, dat de bewoner hoopt op voorspoed in de handel en de graanoogst, die zo nauw met het bierbrouwen samenhangen. Vergelijkbare bovenlichten zien we ook in de Zaanstreek. 

 

Gouda: Huize het Ossenhooft (detail)

 

In het Ossenhooft aan de Westhaven 63 hebben door de eeuwen heen bierbrouwers gewoond.  Het huidige pand en snijraam dateren van 1780. Maar ook daarvoor stond er al een brouwerij op deze plek met dezelfde naam. Het bierbrouwen houdt ook nog verband met de naam Ossenhooft. Een okshoofd was de benaming van een oude biermaat van een kwart ton. De naam werd verbasterd tot ossehooft.

Al in 1496 zou op deze plek de brouwerij De Ossekop van Jacob Cutert gevestigd zijn geweest.

De Goudse geschiedschrijver Ignatius Walvis noemde Het Ossenhooft als de plaats waar in 1572 de geuzen een kanon hadden opgesteld om vandaar het kasteel van Gouda  te beschieten. Al in 1577 werd door de vroedschap besloten om het kasteel van Gouda af te breken. Pas in 1808 is de laatste toren (de Chartertoren) ervan afgebroken.

 Ook in de 17e en de 18 eeuw werd het pand bewoond door verschillende bierbrouwers. De bierbrouwerij bevond zich achter de woning, met een uitgang naar de Peperstraat.

In de 20e eeuw werd het pand bewoond door de Goudse huisarts H.A.M. Eykman.

(info Wikipedia)