Bovenlichten in soorten 10

 

 

 

Assen: om welke vogel gaat het hier?

Assen: bovenlicht naast ontvangershuis; foto: J.L. van den Hooff

 

Dit bovenlicht bevindt zich in een pand naast het zogenaamde Ontvangershuis bij het Drents Archief aan de Brink te Assen.

Het bovenlicht vertoont in de medaillon met de vogel een asymmetrische rococo-krul.De deurpartij is afkomstig uit de gevel van het kantoor van de Veencompagnie de 5000 Morgen in Hoogeveen. Toen die in de jaren '60 werd opgeheven heeft het Drents Museum deze deurpartij naar hier overgeplaatst.

Maar de grootte van het glasoppervlak verplaatst de datering toch wel bijna zeker naar begin 19e eeuw. 

Wanneer de Veencompagnie werd opgericht, is uitgezocht. Zie veencompagnie de 5000 Morgen. 

De ontginningen van de 5000 Morgen liepen van 1632 tot 1750. (De morgen is een oppervlaktemaat, iets kleiner dan een hectare en ongeveer ter grootte van wat een boer in een ochtend kon omploegen. )

In het totale gebied eindigde de ontginning in 1876. Over het kantoorpand wordt op deze pagina niets beschreven.

Welke vogel?

Interessant bij dit bovenlicht is de voorstelling van een vogel in het midden.

Drents archief: detail vogel; foto: J.L. van den Hooff

 

Dhr H. v.d. Hooff, die mij de foto's toestuurde, is erg geinteresseerd om er achter te komen welke vogel hier wordt uitgebeeld.

Als je op de details gaat letten, is het moeilijk om er goed uit te komen. Het slechte schilderwerk maakt het er ook niet gemakkelijker op. Dit is rond uit slordig en onprofessioneel gedaan. 

Kijken we naar de poot, dan zien we 3 tenen naar voren en 1 achterwaartse teen. De vorm van de snavel is door de onzorgvuldige schildering niet goed te zien. En voorts heeft deze vogel nog al een lange nek. 

We zullen toch rekening moeten houden dat een houtsnijder geen bioloog was. Dus kan de vormgeving van het beest in het paneel wel eens belangrijker zijn gevonden dan de stricte anatomie. Maar desalniettemin toch de vraag:  welke vogel is dit?

Geopperd is al: zwaan, aalscholver, duif.

De duif gooit hoge ogen als het gaat om de symboliek dat hij na de overstroming Noach in de ark een takje groen brengt als teken dat er weer droog land is. Maar ja, die lange nek.....

Geef uw mening met argumenten aub door aan webmaster@bovenlichten.net .

 

Huis naast Drents archief; foto: J.L. van den Hooff

 

Schoonhoven 

 Twee bovenlichten van eenzelfde houtsnijder (Jan van Ipenburg te Schoonhoven) in twee naast elkaar liggende 17e eeuwse panden. De houtgesneden bovenlichten dateren al van ca 40 jaar geleden. Schoonhoven is de stad van de zilversmeden. Dit beroep is in beide bovenlichten uitgebeeld: een lepelmaker en een mandenmaker. 

 

Schoonhoven: Haven 1

 

Schoonhoven: Haven 3

 

In de historische panden is Rik Koert als juwelier gevestigd.

 

Schoonhoven: Haven 1 +3

 

Winterswijk

 

In het centrum van Winterswijk wat bijzonder arm is aan bovenlichten, treffen we er toch eentje aan. Hier betreft het een monumentaal pand, nu in gebruik als bistro.

Het eenvoudige bovenlicht bestaat uit 2 symmetrisch geplaatste voluten.

Op basis van de weinige kenmerken, is het moeilijk te dateren.

Ik schat dat het van na 1850 is, maar daarna kan elke houtsnijder tot in deze tijd zo iets gemaakt hebben. Al moeten we er niet al te licht over denken om zoiets te maken.

 

Winterswijk: Satingsplas 1

 

Bekijken we het zo van een afstand, dan is het een fraai gezicht en we mogen blij zijn dat Winterswijk toch nog een aardig bovenlicht heeft bewaard.

 

Winterswijk: Satingsplas 1: bistro De Nachtwacht

 

Groningen

 Een monumentaal pandje aan de Noorderhaven.Dit type bovenlicht is wel wat karakteristiek voor Groningen. Je ziet het best wel aardig veel.Het bovenlicht en de balustrade op het dak stammen van tussen 1850 en 1900. 

 

Groningen, Noorderhaven 15-17

 

Kwaliteit uitstralen

 Aan dit teken van de 3 acanthusbladeren, gebundeld en staand op drie met kralen bezetten bollen, kunnen we niet al te veel betekenis toekennen. De zeggingskracht uit zich in het getal 3 en zal te maken hebben gehad met de uitstraling van kwaliteit en/of de hoop op geluk.

 

Groningen, Noorderhaven 15-17

 

Scheveningen

 Aan de Amsterdamsestraat bevindt zich aan een woonhuis uit 1905 met een merkwaardig bovenlicht. Uitgevoerd in gietijzer.Het is door de eerste eigenaar/bewoner op de kop getikt in Frankrijk en heeft zodoende een plek gekregen in deze gevel.Gietijzer is pas frequent gebruikt vanaf 1850. Dus ergens in de 2e helft van de 19e eeuw is dit gemaakt. 

 

Scheveningen: Amsterdamsestraat 51/53 

 

Het is een adelaar, afkomstig uit Frankrijk, zo kon de huidige bewoner me vertellen.

 Scheveningen is bijzonder arm aan bovenlichten. Dan is dit toch nog erg leuk om tegen te komen.

 

Scheveningen: Amsterdamsestraat 51/53

 

Scheveningen: Amsterdamsestraat 51/53

 

Gouda

Gouda: St. Jorisdoelen

 

De Sint-Jorisdoelen is het gebouw van de vroegere schutterij van Gouda aan de Lange Tiendeweg aldaar.

In 1359 werd de schutterij in Gouda voor het eerst genoemd. De voetboogschutters hadden Sint-Joris als schutspatroon en de handboogschutters Sint Sebastiaan. In 1542 werd een nieuw

schuttersgilde ingesteld, waarin de oude gilden opgingen. De Goudse schutterij had een oefenterrein met schietbanen achter de stadsvesten.

Hun eerste locatie lag aan de Doelenstraat te Gouda. Dit terrein werd in 1514 verwisseld voor een gebied aan de Lange Tiendeweg achter de stadsvest. In 1762 werd er op deze plek aan de Tiendeweg een nieuw gebouw neergezet, omdat hun onderkomen aldaar te bouwvallig was geworden. Het nieuwe gebouw heeft maar betrekkelijk kort als onderkomen voor de schutterij gediend, want in 1795, in de Franse tijd, werd de schutterij afgeschaft. Daarna deed het gebouw dienst als kazerne en als schoolgebouw.

In 1966 werd het gebouw een rijksmonument. Begin jaren 70 van de 20e eeuw wild het gemeentebestuur van Gouda het pand slopen. Deze sloopplannen zijn niet doorgegaan. Het pand werd gerestaureerd en heeft thans een particuliere bestemming. Er zijn meerdere bedrijven in het pand gevestigd.

Per aspera ad astra

 Het wapen van Gouda draagt een latijnse spreuk die betekent: door moeilijkheden naar de sterren. Vrijvertaald: met doorzettingsvermogen zul je slagen. Het pand is een Rococo-pand wat nog te zien is aan de consoles die de daklijst ondersteunen. Wanneer het bovenlicht geplaatst is, is mij ( nog) niet bekend. Mogelijk stamt het uit de tijd dat het gebouw kazerne was. 

 

Gouda: St Jorisdoelen

Gouda: St Jorisdoelen: consoles in Rococo-stijl

 

Dongen

Dongen: Hoge Ham 70

 

Dongen: In Brabant hebben we toch niet zo gek veel bovenlichten meer over. Dit b.v. in tegenstelling tot Zeeland of Groningen.

Hier is er in Dongen nog een mooie bewaard gebleven. Het oogt wel heel Engels.

Locatie: Hoge Ham 70.

Het raam is te karakteriseren als gesneden in Empire-stijl en stamt mogelijkerwijs  ook wel uit eerste kwart van de 19e eeuw.

De zwikken (hoekstukjes tussen rechte lijst en boog) zijn ook typerend voor de Empirestijl. Al zien we ze ook later in gietijzer terugkomen.

 

Dongen: Hoge Ham 70

 

Sassenheim: het Koningshuys

 Aan de Wilhelminalaan 13 bevindt zich een statig herenhuis, dat ooit in bezit was van twee achternichtjes van Prins Maurits. Ooit heette het huis dan ook Het Princessenhuys.

 

Bovenlicht van het oude Koningshuys

 

Het huis dateert qua stichting mogelijk al van uit 1543 , maar is in aanzien naderhand nog al sterk gemoderniseerd. De buitenplaats werd rond 1628 aangelegd. Toen heette het 'Ter Nieuwburgh', naar de stichter Johan van Nijenburgh. 

De ramen zijn 19e eeuws en het bovenlicht met de fraaie houtgesneden krans is vermoedelijk 1e kwart 19e eeuw.

In 2003 heeft nog een grondige verbouwing plaatsgevonden.

 

Deurpartij Koningshuys, Sassenheim

 

De beide prinsessen Elizabeth Maria en en Emilia Louisa waren achterkleinkinderen van Willem de Zwijger. Hun grootmoeder heette Emilia van Nassau en was een volle zus van Prins Maurits (geboren uit het huwelijk met Anna van Saksen). Deze zus van Maurits was verliefd geraakt op een Portugese edelman. En trouwde met hem in het geheim: Maurits was er namelijk zwaar op tegen. 

De bovengenoemde kleindochters van Emilia van Nassau hebben 3 jaar in Sassenheim in het huys gewoond. Erg breed hadden de Portugese prinsessen het niet, want Willem III moest financieel bijspringen. 

In 1680 viel het huis bij testament toe aan Willem III. Hij heeft er practisch niet gewoond. Wel bleef sindsdien de naam Het oude Koningshuys aan het pand verbonden. Twintig jaar later, toen hij koning werd van Engeland, heeft hij dit huis van de hand gedaan.

 

Aanzicht van het pand Koningshuys te Sassenheim