De 19e eeuw vv15

 

Levensbomen met klokjes

 

Op de hieronder volgende foto's zien we de levensboom met de twee klokjes in de kruin. Ik zal nu eerst de variatie in klokjesdragende levensbomen laten volgen. Daarna komen de bomen zonder klokjes.

Afhankelijk van de hoogte van het raam was het voor de smid eenvoudig om een paar elementen toe te voegen of juist te laten vallen. De hieronder volgende foto's van Leiden en Gouda tonen dit eenvoudig aan.

 

Leiden: veel voorkomend type levensboom

 

Gouda: zoek de verschillen met Leiden (foto hierboven).

 

Noordeloos: zo hoort het eigenlijk: compleet met hoekversieringen. Hier helaas niet meer compleet.

 

In het centrum van het alleraardigste dorpje Noordeloos (nabij Gorinchem) zijn veel geveltekens te vinden. Maar ook een oud pand met nog een dubbele adelaar als gevelsteen en in het bovenlicht een 19e eeuwse gietijzeren levensboom.

Ook de deur is voorzien van 19e eeuwse gietijzeren roosters met voluten en zonnecirkels. hier om een tekst te typen.

 

Vianen: identiek aan het bovenlicht uit Leiden : zie boven.

 

Dat de levensbomen niet meer van lokale smidsen komen maar van ijzergieterijen die een landelijke clientèle had, wordt duidelijk als we zien dat dezelfde typen hier en daar in het land voorkomen. 

 Tegenwoordig worden deze levensbomen weer nieuw gemaakt en kunnen via internet worden besteld, waardoor het nog moeilijker wordt om de echte oude van de nieuwe te onderscheiden. 

De levensboom uit Vianen is vermoedelijk een voorbeeld van zo'n nieuwe, aangezien hij niet precies in het venster past. Een andere mogelijkheid is, dat zo'n levensboom tweedehands gekocht is.

 

Het stadswapen van Haarlem

 

Toevallig of is er een verband?

Zoals hiernaast is te zien, heeft het stadswapen van Haarlem een boom met klokjes. Officieel luidt de officiële heraldieke tekst van 1974:

Het schild gedekt met een kroon van 5 bladeren van goud, waarachter een afgeknotte dorre boom van sabel oprijst, waarin 2 gouden klokken hangen. Deze klokjes noemt men de Damiaatjes. De oorsprong schijnt te maken te hebben met de verovering van Damiate in 1219 door Graaf Willem I van Holland.

Hierbij zouden de Haarlemmers zich onderscheiden hebben. De Duitse keizer verleende daarop het zwaard met de sterren, terwijl de patriarch van Jeruzalem er het kruis aan toevoegde. Ook de kleine klokjes, Damiaatjes, zouden er aan herinneren.  Nu hebben we er dus een probleem(pje) bij:Wat hebben de damiaatjes van doen met klokjes in de levensboom? Is het toeval of is er een verband?Wie het weet mag het zeggen.

Nog een paar gietijzeren modellen. Als je goed kijkt zie je de verschillen.

 

Voorschoten: eenvoudig model met de klokjes in top

 

Haarlem: levensboom met een rijk geornamenteerde voet, die fraai uitkomt in de goudkleur

 

Amersfoort: stam verschilt van die van Voorschoten hierboven.

 

Klokgelui jaagt boze geesten weg Kenden de Germanen al klokken bij hun heiligdommen? Daar heb ik nog geen antwoord op gevonden. Wel is bekend dat men door de eeuwen heen geloofde, dat het klokgelui de boze geesten met het galmende geluid op de vlucht deed slaan.

Lawaai rond oud en nieuw is een ander bewijs dat men met veel lawaai de kwade geesten wegjoeg van de opening van het jaar. Natuurlijk had het klokgelui ook een boodschap voor de levenden: het is tijd om naar de kerk te gaan, als waarschuwing bij rampen zoals brand, overstroming of vijandelijke aanval en bij begrafenissen.

Maar bij vorstelijke geboorten en begrafenissen waren het niet alleen de klokken maar ook nog de kanonnen die begin en einde van een koninklijk leven moesten veilig stellen.Klokken hadden al van oudsher een geesten verdrijvende betekenis.En daarom moeten we toch de optie open houden, dat om deze reden een paar klokjes in de levensboom werden gehangen.