De 19e eeuw vv11

 

Nijkerk; gietijzeren bovenlicht van huis gebouwd in 1850

 

Nu gaat het geleidelijk moeilijker worden en is het lastiger om van een periodestijl te spreken. Ik heb te weinig aanknopingspunten om deze 2e helft onder te verdelen in kwart eeuwen. Daarom zal ik vooralsnog de snijramen onderbrengen onder de 2e helft van de 19e eeuw, maar ik zal in de toekomst hopelijk in staat zijn om daarin de vroegere typen te onderscheiden van de latere. 

Door industrialisatie wordt meer en meer aan massaproduktie gedaan. We zien ook meer van dezelfde typen (gietijzeren) bovenlichten ontstaan. Dat er toch nog zo'n verscheidenheid te bespeuren is, moet worden toegeschreven aan het feit dat er al weer veel van verloren is gegaan. 

Wat wel zeker is, is dat vanaf ca 1850 de gietijzeren snijramen, waaronder de populaire levensbomen in de mode komen, maar ook zien we nu de rechthoek meer en meer verschijnen. Naast hout en smeedijzer komt dus nu ook gietijzer als materiaal voor de roeden erbij.Dit gietijzer nodigt toch weer uit tot barokke krullen in kruin en wortels. 

De levensboomcirkel (krans of zon), de rechte ruit en de odal, vormgegeven door middel van rechte of gebogen, onbewerkte roeden zijn de belangrijkste motieven. Als er al sprake is van wat drukkere versiering, komt dit doorgaans dankzij het gietijzer, want het lijkt erop dat schrijnwerkers (de houtbewerkingskunstenaars) na 1850 nog nauwelijks voor bovenlicht-versiering worden gevraagd.  

We komen in een tijd dat in de bouwkunst er opnieuw een voorkeur komt om gotische motieven in de gevel te verwerken. Maar of dit ook in bovenlichten opduikt, is nog maar de vraag. Verderop in de eeuw zien we neo-barok en neo-renaissance-stijlen opduiken. 

De bovenlichten gaan meer en meer een eigen leven leiden, los van de bouwstijl. Immers, er is al een halve eeuw voorbijgegaan, waarin nieuwe snijramen volgens een nieuwe mode werden aangebracht in oudere panden, bij gebrek aan (geld voor) nieuwbouw.

 

 

Dan eerst maar eens wat voorbe

Amsterdam: Prinsengracht

Schoonhoven: ruit in rechte positie

De houten bovenlichten op de beide bovenstaande foto's lijken erg op elkaar. Het raam van de Prinsengracht heeft nog hoekversieringen, dat van Schoonhoven is al zonder. Maar erg veel tijdverschil hoeft hier niet meer tussen te zitten.

De cartouche krijgt een meer rechthoekige vorm, getuige dit snijraam van de Keizersgracht (zie rechtsboven). Maar deze rechthoekvorm wordt op deurpanelen ook al in het 1e kwart van de 19e eeuw (Empire) aangetroffen.

 

Amsterdam: Keizersgracht: de cartouche krijgt een rechte vorm

 

Amsterdam: Keizersgracht: snijraam met rechthoekige cartouche (gietijzer?)