Byzantijnse kandelaar vv4

 

De Gouden poort van Byzantium was meer een kasteel opgenomen in de stadsmuur

 

De adelaar

  De stadsmuur van Constantinopel bevatte zeven poorten, waarvan de Gouden Poort de voornaamste was. De “Porta Aurea” of gouden poort werd in de 5e eeuw opgericht in opdracht van keizer Theodosius II.  De met goudplaten beklede poort was 15 m hoog .

Boven de poort bevond zich een dubbele Byzantijnse adelaar gesneden in reliëf. De Gouden Poort werd beschouwd als de mooiste poort met aan beide zijden twee grote gepolijste marmeren torens.

Op de poort bevonden zich ook gebeeldhouwde olifanten. De marmeren torens waren indertijd met gouden en bronzen beeldhouwwerken versierd. De Gouden Poort was eeuwenlang de toegangspoort voor de zegevierende legers.
De tweekoppige adelaar heeft zich vanuit Byzantium niet alleen in noordelijke richting ( Rusland) verspreid maar ook in het Habsburgse gebied: denk aan Oostenrijk en Spanje. 

 

Wapenschild in Rusland

 

In het wapen hierboven zien we in het middenschildje  Sint Joris (S. Georgios), dezelfde dus die we ook op sommige kandelaars tegenkomen.

 

De raderen en vogeltjes

De raderen en vogeltjes komen volop overal in de volkskunst voor. Denk aan borduurwerk en houtsnijwerk. Er is daarvoor dus geen speciale Byzantijnse connectie.
 
Conclusie tot zo ver:
Er is in alle gevallen een christelijke heilige mogelijk en er is dus geen sprake van een christelijke en een heidense versie. Eerst aangewezen kandidaten: St Michael en Sint Joris (St Georgios). De gevleugelde persoon is voorzeker de aartsengel Michaël.
 
Het kromzwaard hoeft niet te betekenen dat de kandelaar oorspronkelijk Byzantijns is. Het kan even goed zijn oorsprong vinden in Rusland, de Balkan, Spanje of Oostenrijk.
 
Het voorwerp dat de krijger in zijn hand houdt, is geen hoofd, maar een klein tweekampschild.  Dit kleine schild wijst wel op een Middeleeuwse ouderdom van het origineel/de originelen.

 

Byzantijns mozaiek

 

De Byzantijnse connectie

 Van Corrie A. ontving ik foto's van haar kandelaar. Deze wijkt weer duidelijk af van wat we tot nu toe hebben gezien.

Geen heilige bovenin, maar wel de twee-koppige adelaars, voorzien van kroontjes (?) met een wijdingskruisje in top. De adelaar komt in deze kandelaar opvallend vaak terug (5 posities). In het centrum bevindt zich een overduidelijk Oosters orthodox kruis. Ook wel een crux immissa quadrata genoemd. Ook wel Grieks kruis genoemd.Kenmerk van dit kruis is dat alle armen even lang zijn en niet veel langer dat dat ze breed zijn. Vaak verwijden de armen zich enigszins naar buiten. 

De orthodoxe kerken zijn de erfgenamen van de kerk van Byzantium en deze sterke band komt ook in veel aspecten van de vormgeving tot uiting. Dus zitten we met de naamgeving Byzantijns kruis vast nog niet zo gek. 

Kandelaar van Corrie A.

 

Grieks kruis van deze kandelaar

 

Detail van kandelaar

 

De poten houden in het Russische wapenschild een scepter en rijksappel vast. Vaag is deze symboliek hieronder nog te herkennen doordat het rechter pootje iets bolvormigs heeft en links zie je een scepter over de vleugel heen opbollen. Vdrgelijke we het met het wapen van Rusland, dan steekt de scepter verder naar buiten.

 

Scepter en rijksappel?

Wapen van Oostenrijkse keizer

We zien in het Russische wapenschild (zie onder) dat ook daar de adelaarskoppen kroontjes dragen.

 

Wapen in Rusland

 

Gekroonde adelaarskopjes